Kryteria przyznania prawa majątkowemu jednemu ze współwłaścicieli

Przyznanie prawa majątkowego jednemu ze współwłaścicieli (małżonkowi, spadkobiercy)

Wyświetl tylko:

Rozstrzygnięcie o tym, któremu z kilku współwłaścicieli należy przyznać na własność w naturze całą nieruchomość, powinno być poprzedzone rozważaniem usprawiedliwionych interesów wszystkich uprawnionych (postanowienie SN z dnia 8 czerwca 1983 r., III CRN 111/83).

Sąd nie może przyznać rzeczy osobie, która się temu sprzeciwia (tak np. postanowienie SN z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98; postanowienie SN z dnia 8 sierpnia 2003 r., V CK 174/02; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2017 r., II CZ 129/16). Powody sprzeciwu uczestnika są prawnie irrelewantne.

Również wzgląd na zasady współżycia społecznego i interesy uczestników nie uzasadnia orzekania w taki sposób o podziale (postanowienie SN z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 187/12). Na wniosek kilku współwłaścicieli rzecz może być im przyznana na współwłasność z obowiązkiem spłaty pozostałych (analogia z art. 1044 KC; por. postanowienie SN z dnia 16 listopada 1993 r., I CRN 176/93; por. też postanowienie SN z dnia 4 czerwca 2003 r., I CKN 447/01).

Postanowienie SO w łodzi z dnia 25 marca 2022 r., III Ca 159/21

Standard: 58566 (pełna treść orzeczenia)

Sądy OkręgowePrawo cywilne

Celem podziału jest przyznanie każdemu z właścicieli lokalu, w którym mógłby zamieszkać, bo takie jest społeczno–gospodarcze przeznaczenie nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym.

Dokonanie podziału przy założeniu sprzedaży lokalu przez jednego ze współwłaścicieli z powodu uzasadnionej obawy przed drugim współwłaścicielem zaprzecza takiemu przeznaczeniu i uzasadnione jest wówczas przyznanie nieruchomości jednemu ze współwłaścicieli, o ile zgłosi taki wniosek. Podzielić trzeba w tym zakresie pogląd wyrażony w przytoczonych przez skarżącą postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2016 r., I CSK 426/15 (nie publ.) i z dnia 19 października 2011 r., II CSK 50/11 (nie publ.).

Postanowienie SN z dnia 6 września 2018 r., V CSK 448/17

Standard: 22970 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Z treści art. 212 § 2 k.c. wynika, iż przyznając przedmiot współwłasności jednemu z dotychczasowych współwłaścicieli na wyłączną własność sąd ma obowiązek zasądzić odpowiednią do wartości udziału spłatę dla współwłaściciela, który przymiot ten traci (art. 212 § 2 k.c.).

Z uwagi na powyższe Sąd zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestników spłaty wartości przysługujących im udziałów. Uczestnicy A. G. i H. G. byli współwłaścicielami przedmiotowego mieszkania po 1/3 części udziału, wobec czego przysługiwała im od wnioskodawczyni spłata w kwotach po 53.566,67 zł (160.700 zł x 1/3), zaś uczestnik R. G. (2) w 1/6 części udziału, wobec czego od wnioskodawczyni przysługiwała mu spłata w kwocie 26.783,33 zł (160.700 zł x 1/6). Na podstawie art. 212 § 3 k.c., biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, Sąd oznaczył termin płatności wszystkich powyższych kwot na 30 dni od uprawomocnienia się orzeczenia.

Z uwagi na okoliczność, iż w chwili obecnej lokal mieszkalny jest użytkowany wyłącznie przez uczestnika H. G., Sąd na podstawie art. 624 k.p.c., orzekł o obowiązku wydania mieszkania na rzecz R. G. (1) określając termin jego realizacji na dzień otrzymania spłaty orzeczonej na rzecz uczestnika postępowania.

O braku uprawnienia H. G. do lokalu socjalnego Sąd rozstrzygnął z uwagi na fakt, iż na podstawie art. 2 ust. 1 pkt. 1 Ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego z dnia 21 czerwca 2001 r. (Dz.U. Nr 71, poz. 733; tekst jednolity z dnia 7 lutego 2005 r., Dz.U. Nr 31, poz. 266) współwłaściciel nie jest lokatorem w rozumieniu tej ustawy.

Postanowienie SR dla Widzewa w Łodzi z dnia 30 czerwca 2016 r., I Ns 412/14

Standard: 5766 (pełna treść orzeczenia)

Sądy RejonowePrawo cywilne

Przy zniesieniu współwłasności nieruchomości mieszkalnej sąd powinien zmierzać do rozstrzygnięcia, w wyniku którego nastąpi zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych obu zainteresowanych rodzin, o ile jest to tylko możliwe w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Dopiero wyłączenie możliwości podziału domu lub ustanowienia odrębnej własności lokali, uzasadnia rozważenie przez sąd innego sposobu zniesienia współwłasności, zwłaszcza przez przydzielenie nieruchomości budynkowej jednemu z zainteresowanych ( postanowienie z dnia 17 sierpnia 1982 r. III CRN 164/82).

Sprzeczne ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem domu, w którym dwie rodziny zaspokajają potrzeby mieszkaniowe i możliwe jest wyodrębnienie lokali, byłoby przyznanie domu jednemu ze współwłaścicieli i pozbawienie drugiego mieszkania, w którym mieszkał (postanowienie z dnia 21 czerwca 1979 r. III CRN 68/79

Postanowienie SN z dnia 18 marca 2015 r., I CSK 286/14

Standard: 52116 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Jeżeli współwłaściciele zgodnie wnoszą o zniesienie współwłasności przez przyznanie rzeczy jednemu z nich ze spłatą na rzecz drugiego, sąd powinien rozważyć wszystkie okoliczności sprawy, w tym także możliwość dokonania spłaty przez współwłaściciela, któremu ma być rzecz przyznana i jeżeli uzna to za możliwe, powinien dokonać zniesienia współwłasności zgodnie z wolą stron. Decyzja w tym przedmiocie należy do swobodnej oceny sądu, po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 marca 2003 r. IV CKN 13/01, ocena okoliczności, które – zgodnie z art. 212 § 2 w zw. z art. 1035 k.c. - decydują o przyznaniu rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, należy do Sądów rozpoznających sprawę merytorycznie i Sąd kasacyjny mógłby ją zakwestionować tylko wtedy, gdyby była rażąco błędna lub oparta na stwierdzeniach oczywiście sprzecznych z dokonanymi ustaleniami. 

Postanowienie SN z dnia 17 września 2014 r., I CSK 717/13

Standard: 58571 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Sytuacja finansowa, mieszkaniowa i zawodowa uczestniczki, zamiar ewentualnej sprzedaży przyznanej jej nieruchomości, konflikt pomiędzy nią a wnioskodawcą nie stanowią ani samodzielnie, ani łącznie negatywnych przesłanek określonych w art. 211 k.c., uniemożliwiających fizyczny podział nieruchomości stanowiących wspólny majątek stron (por. też postanowienia Sądu Najwyższego z 21 czerwca 1979 r., III CRN 68/79, OSNCP 1980, Nr 1, poz. 11; z 4 października 2002 r., III CKN 1283/00, OSNC 2003, Nr 12, poz. 170).

Przyznanie jednemu ze współwłaścicieli nieruchomości lub jej części z przeznaczeniem na sprzedaż nie sprzeciwia się istocie podziału majątku w naturze. Właściciel ma bowiem nie tylko prawo korzystania ze swojej rzeczy, ale i prawo rozporządzania nią. Jeżeli zatem właściciel nie chce lub nie może już korzystać z rzeczy, to władny jest nią rozporządzić, samodzielnie decydując o tym, w jakim czasie (także z uwagi na sytuację rynkową) dokona sprzedaży, komu i za jaką cenę.

Postanowienie SN z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 10/12

Standard: 12201 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

W postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2000 r., I CKN 268/00 (por. również postanowienie z dnia 3 października 2008 r., I CSK 82/08) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że kodeks cywilny nie zawiera przykładowego katalogu okoliczności, o których mowa w art. 212 § 2 k.c., pozostawiając dokonanie wyboru sądowi. Prawidłowe zastosowanie tego przepisu polega na ustaleniu i rozważeniu okoliczności, które w danym stanie sprawy przemawiają za dokonaniem wyboru pomiędzy ubiegającymi się o rzecz współwłaścicielami (por. postanowienie SN z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 544/97). 

Postanowienie SN z dnia 24 sierpnia 2011 r., IV CSK 521/10

Standard: 37017 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Zgodnie z art. 212 § 2 k.c., rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

W postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2000 r., I CKN 268/00 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawa nie zawiera nawet przykładowego katalogu tych okoliczności, pozostawiając dokonanie wyboru sądowi. Niewątpliwie rozstrzygnięcie o tym, komu należy przyznać lokal na własność powinno być poprzedzone rozważeniem usprawiedliwionych interesów osób uprawnionych, aspirujących do uzyskania lokalu w naturze. Ocena okoliczności, stosownie do których lokal ma zostać przyznany jednemu ze współwłaścicieli, należy do Sądów meriti, a Sąd Najwyższy mógłby ją zakwestionować tylko wtedy, gdyby była rażąco błędna lub oparta na stwierdzeniach oczywiście sprzecznych z poczynionymi ustaleniami, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Postanowienie SN z dnia 3 października 2008 r., I CSK 82/08

Standard: 58569 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Mimo braku wyraźnego stwierdzenia zawartego w ustawie należy jako zasadę przyjąć, że po wykluczeniu fizycznego podziału rzeczy wspólnej, powinna ona przypaść temu ze współwłaścicieli, którego udział jest największy. Zasada ta znajdzie zastosowanie w szczególności w takich sytuacjach, w których występuje znacząca dysproporcja pomiędzy wielkością udziałów poszczególnych współwłaścicieli. Taka właśnie dysproporcja występuje w rozpoznawanej sprawie, gdyż wnioskodawcom łącznie służy udział w wysokości 7/8, a uczestniczce jedynie w 1/8. Dodatkowo należy wskazać także, że - jak wynika z poczynionych ustaleń - uczestniczka ma inne możliwości zaspokojenia swych potrzeb mieszkaniowych.

Postanowienie SN z dnia 10 grudnia 1999 r., II CKN 635/98

Standard: 12204 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Wobec uznania, że rzecz nie daje się podzielić z zachowaniem wszystkich wymogów art. 211 k.c., zniesienie współwłasności winno, nastąpić zgodnie z przesłankami art. 212 § 2 k.c. Przewiduje on, dwa sposoby zniesienia współwłasności ujęte w postaci konstrukcji alternatywy rozłącznej, a więc przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli albo sprzedaż rzeczy, bowiem nie można przyznać rzeczy współwłaścicielowi wbrew jego woli (por. postanowienie SN z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98).

Wybór współwłaściciela, któremu rzecz zostaje przyznana, jest uprawnieniem Sądu wynikającym z art. 212 § 2 k.c., ograniczonym jedynie obowiązkiem oceny stosownych okoliczności.

Postanowienie SN z dnia 15 lipca 1999 r., I CKN 88/98

Standard: 12203 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Rozstrzygnięcie o tym, któremu z kilku współwłaścicieli należy przyznać na własność w naturze całą nieruchomość, powinno być poprzedzone rozważaniem usprawiedliwionych interesów wszystkich uprawnionych.

Postanowienie SN z dnia 8 czerwca 1983 r., III CRN 111/83

Standard: 12202 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

O rozstrzygnięciach dotyczących dzielonego majątku decydują we wszystkich sprawach działowych, szeroko rozumianych (zniesienie współwłasności, dział spadku, podział majątku wspólnego małżonków), okoliczności istniejące w chwili podziału.

W sprawie o podział majątku wspólnego dla rozstrzygnięcia, któremu z małżonków przyznać spółdzielcze prawo do lokalu, z reguły rozstrzygające znaczenie ma dobro wspólnych dzieci małżonków. Jeżeli jednak małżonkowie dzieci wspólnych nie mają, sytuacja dziecka jednego z małżonków oraz jego dobro nie mogą być obojętne.

Sądy ze szczególną wnikliwością powinny rozważyć, jaki wpływ na rozstrzygnięcie, któremu z małżonków przyznać spółdzielcze prawo do lokalu, ma okoliczność, że uczestnik postępowania jest ojcem małego dziecka, które zamieszkuje z nim we wspólności rodzinnej.

Z wytycznych SN z dnia 30.XI.1974 r. III CZP 1/74 można wysnuć wniosek, że jeżeli małżonkowie mają wspólne dzieci, to ich dobro - a nie dobro dziecka jednego z małżonków - ma z reguły znaczenie rozstrzygające. Jeżeli jednak małżonkowie dzieci wspólnych nie mają, sytuacja dziecka jednego z małżonków oraz jego dobro nie mogą być obojętne przy rozstrzyganiu o mieszkaniu w sprawie o podział majątku wspólnego.

Gdy chodzi o postępowanie uczestnika postępowania względem pierwszej jego żony, to trafnie sądy obu instancji uznały, że naganność jego postępowania stanowi okoliczność, która może być wzięta pod uwagę na jego niekorzyść przy orzeczeniu o losie wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu, ale jest to tylko jedna z całokształtu okoliczności, które mają znaczenie w sprawie o podział majątku wspólnego małżonków. Należy ją oceniać łącznie z innymi okolicznościami, w szczególności łącznie z aktualną sytuacją życiową obojga byłych małżonków.

Postanowienie SN z dnia 27 sierpnia 1979 r., III CRN 137/79

Standard: 12200 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.