Zbycie uprawnień będących pochodną udziału
Zbycie udziału w spółce z o.o. (art. 180 k.s.h.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
Udział jako prawo podmiotowe o charakterze majątkowym może być przedmiotem rozporządzeń wspólnika (art. 180-183 k.s.h.). Mimo wskazanego złożonego charakteru udziału, rozporządzić można w zasadzie jedynie udziałem oraz częścią udziału (gdy wspólnik może mieć tylko jeden udział) lub ułamkową częścią udziału.
Oddzielnie, bez zbycia udziału, części udziału lub ułamkowej części udziału, wspólnik może przenieść na inną osobę tylko uprawnienia będące pochodną udziału (zob. uz. uchwały SN z dnia 14 września 2005 r., III CZP 57/05 oraz wyroki SN z dnia 8 października 1999 r., II CKN 496/98 i z dnia 11 września 2002 r., V CKN 1370/00).
Do takich uprawnień zalicza się np. roszczenie o wypłatę dywidendy, a także skonkretyzowane prawo pierwszeństwa, tj. przysługujące wspólnikowi po podjęciu uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki, czyli po ziszczeniu się wyjściowej przesłanki, warunkującej realizacje prawa pierwszeństwa wspólnika do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do dotychczasowych udziałów.
Ze względu na fragmentaryczność regulacji kodeksu spółek handlowych dotyczących udziałów oraz podobieństwo korporacyjnych praw udziałowych do wierzytelności należy do zbycia udziałów stosować odpowiednio na podstawie art. 2 k.s.h. przepisy o przelewie wierzytelności (art. 509-516 k.c.). W szczególności należy zgodnie z art. 509 § 2 k.c. przyjąć, że w braku odmiennej woli stron przechodzą na nabywcę udziałów przysługujące wspólnikowi uprawnienia pochodne w stosunku do udziałów, takie jak roszczenie o wypłatę dywidendy oraz skonkretyzowane prawo pierwszeństwa wspólnika do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym (zob. wyrok SN z dnia 2 kwietnia 1998 r., I CKN 450/97).
Zważywszy, że wspólnik może tymi uprawnieniami oddzielnie rozporządzić, nie muszą one być objęte umową o zbycie udziałów, jednakże w braku wyłączenia ich spod działania umowy, powinny one jako prawa związane z udziałem dzielić jego los i przejść na podstawie art. 509 § 2 w związku z art. 2 k.s.h. na nabywcę udziałów.
Uchwała SN z dnia 25 listopada 2010 r., III CZP 84/10
Standard: 49922 (pełna treść orzeczenia)
Prawo głosu nie może być przeniesione na inny podmiot w drodze umowy, bez równoczesnego zbycia przez wspólnika udziału w spółce z o.o. Wspólnik nie może też skutecznie zrzec się wykonywania tego prawa, gdyż w spółce z o.o., w której występują liczne elementy osobowe, istotne znaczenie ma okoliczność, kto jest uprawniony do podejmowania najistotniejszych dla spółki decyzji. Stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego m. innymi wyrażone zostało w wyroku z 08.10.1999r. II CKN 496/98 i choć sformułowane pod rządami k.h., nadal zachowuje aktualność.
Art. 242 k.s.h. uzależnia prawo głosu od liczby udziałów jakimi dysponuje wspólnik, zaś art. 187 par. 2 k.s.h. wyraźnie stanowi, że zastawnik lub użytkownik udziału może wykonywać prawo głosu tylko, jeśli umowa spółki to przewiduje. Treść w/w artykułu oznacza, że prawo głosu jako związane z udziałem nie może być przedmiotem samodzielnego obrotu.
Takie postanowienia umowy, w których wspólnik zrzeka się wykonywania prawa głosu, bądź zobowiązuje się do oddania głosu określonej treści (wyrażenia woli zmierzającej do wywołania określonych skutków prawnych) stanowi rozporządzenie prawem głosu, bez rozporządzenia udziałem. Choć formalnie nie przenosi prawa głosu na inny podmiot, to jednak prowadzi do ograniczenia korporacyjnego uprawnienia wspólnika wynikającego z posiadania przez niego udziału, nie może zatem wywrzeć skutków prawnych, jako prowadzące do obejścia prawa (art. 58 k.c.).
Wyrok SA w Warszawie z dnia 5 stycznia 2006 r., I ACa 630/05
Standard: 50927 (pełna treść orzeczenia)