Przyznanie prawa majątkowego wbrew woli uczestnika postępowania (małżonka, współwłaściciela)

Przyznanie prawa majątkowego jednemu ze współwłaścicieli (małżonkowi, spadkobiercy)

Wyświetl tylko:

Sąd nie może przyznać rzeczy osobie, która się temu sprzeciwia (tak np. postanowienie SN z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98; postanowienie SN z dnia 8 sierpnia 2003 r., V CK 174/02; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2017 r., II CZ 129/16). Powody sprzeciwu uczestnika są prawnie irrelewantne.

Postanowienie SO w łodzi z dnia 25 marca 2022 r., III Ca 159/21

Standard: 58567 (pełna treść orzeczenia)

Sądy OkręgowePrawo cywilne

W postępowaniu o podział majątku wspólnego, sąd nie może wbrew woli uczestnika przyznać mu prawa majątkowego i zasądzić od niego na rzecz innego uczestnika spłatę lub dopłatę (art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 212 § 2 k.c.). Powody sprzeciwu uczestnika są prawnie irrelewantne (por. postanowienie SN z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 187/12).

Postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2017 r., II CZ 129/16

Standard: 58574 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Wobec ostatecznego braku zgody wnioskodawczyni na przyznanie jej nieruchomości na wyłączną własność, z obowiązkiem spłaty byłego męża, nie było podstaw do dokonania podziału majątku wspólnego tak, jak to uczynił Sąd Rejonowy, a zaakceptował Sąd Okręgowy.

Według utrwalonej w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładni art. 46 k.r.o. w związku z art. 1035 i 212 § 2 k.c., w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej sąd nie może przyznać uczestnikowi postępowania prawa majątkowego bez jego zgody i zasądzić od niego na rzecz innego uczestnika spłaty lub dopłaty. Bez znaczenia są tu przyczyny odmowy zgody i wszelkie inne okoliczności (postanowienia SN z dnia: 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98, 8 sierpnia 2003 r., V CK 174/02 i 14 listopada 2012 r., II CSK 187/12).

W szczególności bez znaczenia są tu takie okoliczności - na które powoływały się w sprawie sądy meriti – jak: odwołanie przez wnioskodawczynię wyrażanej wcześniej zgody dopiero w końcowej części postępowania, miejsce położenia nieruchomości w rodzinnej miejscowości wnioskodawczyni i skłócenie pochodzącego z innej miejscowości jej byłego męża z rodziną wnioskodawczyni zamieszkałą w miejscowości, gdzie znajduje się nieruchomość, żądanie przez wnioskodawczynię nierównego podziału ceny uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, pomimo niezłożenia wniosku o ustalenie nierównych udziałów, obawa uczestnika, że sprzedaż egzekucyjna nieruchomości wpłynie na zmniejszenie uzyskanej przez niego kwoty w porównaniu z sumą spłaty, stopień możliwości pozyskania środków majątkowych na spłatę, aprobata przyznania własności nieruchomości uczestnikowi niewyrażającemu na to zgody przez drugiego uczestnika.

Postanowienie SN z dnia 16 września 2016 r., IV CSK 763/15

Standard: 37881 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

W postępowaniu o podział majątku wspólnego, sąd nie może wbrew woli uczestnika przyznać mu prawa majątkowego i zasądzić od niego na rzecz innego uczestnika spłatę lub dopłatę (art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 212 § 2 k.c.). Powody sprzeciwu uczestnika są prawnie irrelewantne. Również wzgląd na zasady współżycia społecznego i interesy uczestników nie uzasadnia orzekania w taki sposób o podziale.

W stanie faktycznym tej sprawy, zarówno wnioskodawca, jak i uczestniczka nie wyrazili zgody na przyznanie im spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego i wnosili o jego podział cywilny, tj. zarządzenie sprzedaży w trybie przepisów k.p.c. (art. 1066 k.p.c. w zw. z art. 1713 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116, z późn. zm.).

Przepisy o zniesieniu współwłasności tylko w przypadku gospodarstwa rolnego w sposób wyraźny wskazują, kiedy może nastąpić jego sprzedaż w drodze licytacji publicznej. Stosownie do art. 214 § 3 i 4 k.c., zarządzenie sprzedaży gospodarstwa rolnego w celu zniesienia jego współwłasności, następuje na wniosek wszystkich współwłaścicieli, względnie gdy żaden z nich nie wyraził zgody na przyznanie mu gospodarstwa.

W postanowieniu z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98, (OSNC 1999/6/108) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jeżeli przy zniesieniu współwłasności żaden ze współwłaścicieli nie wyraża zgody na przyznanie mu rzeczy, sąd zarządzi jej sprzedaż. W uzasadnieniu wskazał, że błędne byłoby rozumowanie a contrario z art. 214 § 4 k.p.c. i przyjmowanie dopuszczalności przyznawania rzeczy nie wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego współwłaścicielowi, który jej nie chce. Skoro więc przy znoszeniu współwłasności gospodarstwa rolnego, gdzie interes współwłaścicieli często musi ustąpić przed interesem ogólnym, wprowadzony został wyraźny nakaz sprzedaży w wypadku nie wyrażenia zgody przez żadnego ze współwłaścicieli na przyznanie mu gospodarstwa, to tym bardziej uzasadniona jest sprzedaż rzeczy nie będącej składnikiem gospodarstwa rolnego, której nie chce żaden ze współwłaścicieli. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2003 r., V CK 174/02 (niepubl.). Pogląd ten spotkał się także z aprobatą przedstawicieli doktryny prawniczej.

Postanowienie SN z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 187/12

Standard: 12161 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Wprawdzie przepisy o zniesieniu współwłasności tylko w odniesieniu do gospodarstwa rolnego wyraźnie nakazują zarządzenie jego sprzedaży w wypadku niewyrażenia zgody przez żadnego ze współwłaścicieli na przyznanie mu go w naturze (art. 214 § 4 k.c.). Błędne byłoby jednak rozumowanie a contrario i przyjmowanie dopuszczalności przyznawania rzeczy nie wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego współwłaścicielowi, który jej nie chce. Przepisy dotyczące gospodarstw rolnych mają szczególny charakter, silnie eksponując interes społeczno-gospodarczy i zasady prawidłowej gospodarki rolnej. Szczególny charakter tych przepisów wyłącza zastosowanie argumentum a contrario. Przeciwnie, skoro przy znoszeniu współwłasności gospodarstwa rolnego, gdzie interes współwłaścicieli często musi ustąpić przed interesem ogólnym, wprowadzony został wyraźny nakaz sprzedaży w wypadku niewyrażenia zgody przez żadnego ze współwłaścicieli na przyznanie mu gospodarstwa, to tym bardziej uzasadniona jest sprzedaż rzeczy nie będącej składnikiem gospodarstwa rolnego, której nie chce żaden ze współwłaścicieli.

Postanowienie SN z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98

Standard: 58573 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

W uzasadnieniu III tezy uchwały pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 30.XI.1974 r. zawierającej wytyczne w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego (OSNCP 1975 r., poz. 37), zajęto stanowisko, że z reguły najbardziej właściwym sposobem zniesienia współwłasności, aktualnym także w sprawie o podział majątku wspólnego, do którego należy lokatorskie prawo do lokalu, jest przyznanie przedmiotu podziału jednemu z małżonków (art. 42 i art. 46 k.r.o. w związku z art. 1035 i art. 212 § 2 k.c.).

Jednakże w dwóch ostatnich akapitach uzasadnienia III tezy powołanych wytycznych uznano za możliwe przyznanie każdemu z małżonków, w miejsce ich dotychczas wspólnego lokalu mieszkalnego, innych odpowiednio mniejszych lokali, tzn. przyjęto surogat podstawowego sposobu zniesienia współwłasności, jakim jest podział fizyczny (art. 42 i art. 46 k.r.o. w związku z art. 1035 i art. 211 zdanie 1 k.c.).

Zgodnie z art. 211 zdanie 1 k.c. każdy z małżonków może żądać, żeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział polegający na przyznaniu każdemu z nich, w miejsce ich dotychczas wspólnego lokalu mieszkalnego, innych odpowiednio mniejszych lokali. Natomiast żaden przepis, w tym art. 211 zdanie 1 k.c., nie wymaga, żeby oboje małżonkowie musieli żądać zniesienia współwłasności przez taki podział. Stąd wydaniu postanowienia uwzględniającego przytoczone żądanie nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że drugi z małżonków nie wyraża zgody na ten podział. W szczególności w sytuacji, gdy jeden z małżonków żąda przyznania każdemu z nich innych lokali, nie zachodzi potrzeba uzyskania zgody drugiego małżonka, który nie mając na względzie zasługujących także na ochronę potrzeb pierwszego, sprzeciwia się podziałowi, licząc, że otrzyma dotychczas wspólny, a więc większy lokal. Dlatego wzmianka zawarta w ostatnim akapicie uzasadnienia III tezy wytycznych co do wyrażenia "zgody" przez "zainteresowanego małżonka" dotyczy jedynie tego małżonka, który żąda podziału polegającego na przyznaniu każdemu z nich innych lokali.

Zniesienie współwłasności przez podział jest z wielu przyczyn szczególnie pożądane (np. nie prowadzi do zasądzenia wysokich często nierealnych spłat), ale może nastąpić tylko w porozumieniu ze spółdzielnią mieszkaniową, mianowicie jeżeli oferuje ona w miejsce dotychczas wspólnego lokalu mieszkalnego dwa inne odpowiednio mniejsze lokale. W takim wypadku sąd zobowiązuje spółdzielnię do wydania przydziałów na zaoferowane przez nią lokale. Oporny małżonek będący członkiem spółdzielni, który odmówiłby zajęcia przydzielonego mu lokalu, zostałby z niej wykreślony, a małżonkowi nie będącemu członkiem lokal nie mógłby być przydzielony, prawo zaś do dotychczas wspólnego lokalu wygasłoby.

Z tego, co przedstawiono, wynika m.in., że są różne sposoby zniesienia współwłasności, aktualne także w sprawie o podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego. Jednakże o sposobie zniesienia współwłasności (art. 42 i art. 46 k.r.o. w związku z art. 1035 oraz art. 212 § 2 i art. 211 k.c.) sąd rozstrzyga w sprawie o podział majątku wspólnego. Z chwilą wszczęcia postępowania o podział tego majątku nie jest dopuszczalne odrębne postępowanie co do sposobu zniesienia współwłasności (art. 567 § 3 w związku z art. 688 i art. 618 § 2 k.p.c.).

Postanowienie SN z dnia 17 stycznia 1984 r., II CR 432/83

Standard: 32097 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.