Umorzenie postępowania ze względu na bezskuteczność egzekucji (art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Umorzenie z urzędu (art. 824 k.p.c.)
Bezskuteczność egzekucji to stan wskazujący na niemożność zaspokojenia przez wierzyciela należnej mu od dłużnika pretensji na drodze przymusu państwowego. Można zatem powiedzieć, że bezskuteczność egzekucji to taki stan faktyczny, w którym istnieją niezaspokojone zobowiązania dłużnika, a których nie można wyegzekwować ze względu na brak majątku spółki, z którego wierzyciel mógłby zaspokoić należną wierzytelność. Przesłanki bezskuteczności egzekucji można ustalić w każdy dopuszczalny i przewidziany prawem sposób. Może to zatem nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego niezbicie wynika, że spółka nie ma majątku na zaspokojenie roszczeń wierzyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt II CSK 417/06, z dnia 26 czerwca 2003 r., sygn. akt V CKN 416/01).
Przyjmuje się, że postanowienie komornika umarzające postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. jest wystarczającym środkiem dowodowym, za pomocą którego wierzyciel może wykazać bezskuteczność egzekucji z majątku spółki przysługującej mu wierzytelności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2010 r., syn. akt II CSK 372/09). Postanowienie komornika jest dokumentem urzędowym, a zatem, jeśli skarżący twierdzi, że zawarte w nim oświadczenia organu egzekucyjnego nie są zgodne z rzeczywistością, to winien tę okoliczność udowodnić (art. 252 k.p.c.). Innymi słowy, skarżący winien był wykazać, że postępowanie egzekucyjne nie było bezskuteczne z tego powodu, że nie zostało skierowane do takich składników majątkowych spółki, które umożliwiłaby wierzycielowi zaspokojenie przysługującej mu wierzytelności.
Wyrok SA w Katowicach z dnia 21 marca 2017 r., V ACa 542/16
Standard: 10913 (pełna treść orzeczenia)
Egzekucja na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. podlega umorzeniu, jeżeli jest oczywiste, że nie uzyska się z niej sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Z treści tego unormowania wprost wynika, że dotyczy ono egzekucji świadczeń pieniężnych oraz że umorzenie na tej podstawie postępowania jest wykluczone, gdy mienie dłużnika przewyższa koszty egzekucyjne. Ustalone w toku bezskutecznej egzekucji nieściągnięte koszty w razie ponownego wszczęcia egzekucji na podstawie tego samego tytułu wykonawczego podlegają przymusowemu wyegzekwowaniu.
Fakt, że koszty postępowania egzekucyjnego zostały ustalone w postępowaniu umorzonym na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c., nie wyklucza tego, iż mogą być ściągnięte w innym postępowaniu egzekucyjnym, odrębnym bowiem zagadnieniem jest ustalenie kosztów postępowania egzekucyjnego od ich wyegzekwowania.
Bezskuteczność egzekucji nie musi oznaczać niemożności zaspokojenia się w inny sposób. Po umorzeniu postępowania na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. dłużnikiem z innego tytułu może stać się dotychczasowy wierzyciel, który potrąca swoją wierzytelność główną wraz z kosztami postępowania sądowego i egzekucyjnego, co wymaga ich ustalenia w postępowaniu, w którym powstały. Nie można też wykluczyć, że wierzyciel w wypadku bezskutecznej egzekucji będzie chciał zbyć swoją wierzytelność także z tytułu kosztów nieskutecznego postępowania egzekucyjnego.
Sąd Najwyższy stwierdził, że w warunkach uzasadniających umorzenie z urzędu postępowania egzekucyjnego podejmowane przez komornika czynności bezcelowo pomnażają koszty (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1995 r., III CZP 20/95, OSNC 1995, nr 5, poz. 83). Nie ma jednak wystarczających przesłanek do przyjęcia, że bezskuteczność egzekucji, o jakiej mowa w art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c., wskazuje na jej niecelowość. Takie stanowisko musiałoby oznaczać, że każdorazowo przed wystąpieniem z wnioskiem wierzyciel ma obowiązek prowadzenia szczególnych dochodzeń celem ustalenia stanu majątkowego dłużnika i na podstawie ich wyniku rozważyć, czy egzekucja okaże się skuteczna. Przerzucenie tego zadania na wierzyciela oznaczałoby zastępowanie komornika w jego obowiązkach. Komornik nie może stwierdzić, czy poniesienie przez wierzyciela kosztów na wynagrodzenie pełnomocnika było celowe, stosownie bowiem do art. 804 k.p.c. nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku świadczenia objętego tytułem egzekucyjnym; rozstrzygnięcie o kosztach niezbędnych do celowego przeprowadzenia egzekucji należy do sądu rozpoznającego skargę na czynność komornika (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1986 r., zasada prawna, III CZP 40/86, OSNCP 1987, nr 5-6, poz. 71, i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2004 r., III CZP 16/04, OSNC 2005, nr 6, poz.103).
Skoro więc komornik nie może ocenić celowości kosztów, jeżeli mają podstawę faktyczną i prawną, to nie może odmówić uwzględnienia wniosku wierzyciela o przyznanie kosztów zastępowania go przez adwokata lub radcę prawnego, wynikają one bowiem z ustawy, a nie z postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego.
Uchwała SN z dnia 1 czerwca 2007 r., III CZP 37/07
Standard: 21834 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 36533