Wniosek o ściganie w przypadku małoletniego pokrzywdzonego
Wniosek o ściganie (art. 12 k.p.k.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
W uchwale z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I KZP 10/10, Sąd Najwyższy, w powiększonym składzie, rozstrzygając wspomniane zagadnienie prawne stwierdził, że: „Rodzic małoletniego nie może, działając w charakterze przedstawiciela ustawowego, wykonywać praw tego małoletniego jako pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, w tym także w postępowaniu z oskarżenia prywatnego, jeżeli oskarżonym jest drugi z rodziców”.
Zważywszy wiążący charakter odpowiedzi udzielonej w uchwale z dnia 30 września 2010 r. I KZP 10/10 wypada jedynie powtórzyć, że przepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają ustawowego umocowania rodziców jako przedstawicieli ustawowych małoletniego. Umocowanie to wynika z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który w art. 98 § 1 przewiduje, że przedstawicielami ustawowymi dzieci pozostającymi pod władzą rodzicielską (małoletnich) są rodzice. Z kolei przepis art. 98 § 2 pkt 2 KRO wyłącza uprawnienie każdego z rodziców do reprezentacji dziecka przy czynnościach prawnych miedzy dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, z wyjątkami tam określonymi - kiedy czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. Kolejna jednostka redakcyjna tego przepisu - § 3 - przewiduje zastosowanie tej regulacji odpowiednio przed sądem lub innym organem państwowym.
Jak wskazano w uchwale, wykładnia systemowa jak i celowościowa przytoczonych przepisów, nie pozostawia wątpliwości, że wyłączenia te dotyczą również postępowania karnego wobec czego nie jest możliwe wykonywanie uprawnień małoletniego pokrzywdzonego przez jednego z rodziców, w postępowaniu karnym skierowanym przeciwko drugiemu z nich. Wykładnia ta pozwala na niezbędną także w tym postępowaniu ochronę więzów rodzinnych, zapobiega instrumentalnego wykorzystywania interesów małoletniego pokrzywdzonego w konfliktach pomiędzy rodzicami. Dobro małoletniego pokrzywdzonego nie zostanie narażone na jakikolwiek uszczerbek, gdyż jego uprawnienia procesowe będą wykonywane przez kuratora, wyznaczonego przez sąd opiekuńczy, na podstawie 99 KRO.
Wyrok SN z dnia 1 grudnia 2010 r., III KK 315/09
Standard: 23331
W myśl art. 51 § 2 k.p.k. jeśli pokrzywdzony jest małoletni albo ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której pieczą pokrzywdzony pozostaje. Zgodnie zaś z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza się gdy brak jest wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej.
W dalszym ciągu nie straciła na aktualności uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1970 r., VI KZP 43/68, OSNKW 1971, nr 7-8, poz. 101, wpisana do księgi zasad prawnych, wskazująca na to, że "w wypadku gdy przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje, nie składa - z naruszeniem dobra małoletniego - takiego wniosku, sąd rodzinny (opiekuńczy) wydaje odpowiednie zarządzenia (art. 109, 147, 168 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 25 lutego 1964 r.)".
W wypadku pokrzywdzonych małoletnich złożenie wniosku o ściganie przestępstwa dokonanego na ich szkodę stanowi przejaw wykonywania władzy rodzicielskiej i z reguły leży w ich interesie. Bezczynność w tym względzie rodziców może być oceniana jako nienależyte wykonywanie władzy rodzicielskiej i uzasadniać wydanie przez sąd stosownych zarządzeń. Przykładowo mogą polegać na wydaniu rodzicowi polecenia złożenia wniosku o ściganie albo - w wypadku nie zrealizowania zaleconego mu obowiązku - na ustanowieniu do tej czynności specjalnego kuratora.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 9 czerwca 1976 r., III CZP 46/75. OSNCP 1976, Nr 9, poz. 184), w wypadku nieprawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej (zarówno z przyczyn zawinionych, jak i niezawinionych) sąd opiekuńczy może skorzystać z szerokiego wachlarza środków zaradczych. "Zasadą jest, że sąd ten może wydać każde zarządzenie, jakie w danych okolicznościach jest konieczne lub celowe ze względu na dobro dziecka", (teza 2 do art. 109 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - Komentarz do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Krzemiński Z.). Podobnie stanowisko reprezentują Jerzy Ignatowicz, K. Piasecki, Janusz Pietrzykowski i Jan Winiarz w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym z Komentarzem, Warszawa 1990 r.
Tak więc przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne jest więc rozważenie, czy nie złożenie wniosku przez matkę małoletniego gwałconego chłopca, nie narusza jego dobra, a jeśli tak, czy nie celowym jest wydanie stosownych zarządzeń, wydania poleceń, a w ostateczności ustanowienia specjalnego kuratora.
Wyrok SA w Katowicach z dnia 6 maja 2009 r., II AKa 396/08
Standard: 6354 (pełna treść orzeczenia)