Podpisanie pisma stwierdzającego treść testamentu ustnego przez osobę, która umie czytać, ale nie może się podpisać
Stwierdzenie treści testamentu ustnego (art. 952 § 2 i 3 k.c.)
Jeżeli osoba mająca podpisać pismo stwierdzające treść testamentu ustnego (art. 952 § 2 k.c.) umie czytać, lecz nie może się podpisać, dopuszczalne jest zastosowanie w drodze analogii art. 79 k.c.
Jeżeli więc zastosowanie art. 79 k.c. do podpisu składanego pod protokołem stwierdzającym treść testamentu ustnego może budzić wątpliwości, to jedynie związane z tym, że przepis ten odnosi się do złożenia oświadczenia woli, a protokół zawiera oświadczenie wiedzy. Oświadczenie takie podlega ocenie w zakresie prawdziwości wiadomości, którą przekazuje, nie ma natomiast na celu ingerencji w stosunki prawne, choć w wypadkach określonych ustawą może takie skutki wywoływać.
W piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się, że do oświadczeń wiedzy w pewnym zakresie można stosować w drodze analogii przepisy odnoszące się do oświadczeń woli, jednak to, których konkretnie przepisów dotyczy analogia, jest sporne (np. uchwała SN z dnia 26 kwietnia 1995 r., III CZP 39/95 oraz wyroki SN z dnia 26 listopada 2004 r., I CK 279/04 i z dnia 28 stycznia 2005 r., V CK 380/04). W orzecznictwie zwraca się uwagę na konieczność indywidualnej oceny danego oświadczenia wiedzy, uwzględniającej specyfikę okoliczności, w których jest składane, oraz odmienność konsekwencji prawnych, jakie po-woduje (por. wyroki SN z dnia 6 maja 2009 r., II CSK 684/08 i z dnia 17 listopada 2010 r., I CSK 75/10).
W rozpatrywanym wypadku poświadczenie testamentu ustnego ma bardzo istotne znaczenie dla skuteczności prawnej tego aktu, który - bez zachowania jednej z ustawowych form utrwalenia jego treści, mimo ważnego sporządzenia - nie może stanowić podstawy spadkobrania. Powiązanie protokołu z losem odtwarzanego w nim oświadczenia jest silne, przy czym formę pisemną narzuca ustawa, zatem za uzasadnioną należy przyjąć możliwość zastosowania reguł pozwalających na sporządzenie takiego oświadczenia wiedzy w formie przewidzianej w art. 79 k.c., jeżeli którakolwiek z osób mających je podpisać spełnia wymaganie stawiane w tym przepisie, tj. umie czytać, lecz nie może się podpisać.
Postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2019 r., II CSK 277/19
Standard: 44863 (pełna treść orzeczenia)