Zakres pełnomocnictwa procesowego po prawomocnym zakończeniu sprawy

Zakres pełnomocnictwa procesowego (art. 91 k.p.c.) Przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu cywilnym (art. 87[1] § 1 k.p.c.)

Określenie w dotychczas składanych pełnomocnictwach, że pełnomocnik jest umocowany do działania »we wszystkich instancjach« nie obejmuje umocowania do działania przed Sądem Najwyższym”. Konieczne jest złożenie pełnomocnictwa procesowego wyraźnie umocowującego pełnomocnika do działania przed Sądem Najwyższym.

Postanowienie SN z dnia 30 listopada 2022 r., I CSK 2597/22

Standard: 65635 (pełna treść orzeczenia)

W zażaleniu trafnie podniesiono zarzut wadliwego uznania, że pierwsze doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi z urzędu wyznaczyło początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Adwokat A. S., reprezentujący pozwaną z urzędu, ustanowiony został jako jej pełnomocnik jedynie w postępowaniu przed sądami powszechnymi, nie miał zatem upoważnienia do dokonania tej czynności procesowej. Możliwość taką dało dopiero ustanowienie go pełnomocnikiem skarżącej w postępowaniu kasacyjnym. Nawet zatem biorąc pod uwagę, że pełnomocnikiem z urzędu zastała wyznaczona ta sama osoba, za otwierające drogę do wniesienia skargi kasacyjnej należało uznać ponowne doręczenie, dokonane w czasie, gdy osoba ta była już pełnomocnikiem wyznaczonym do reprezentowania strony na tym etapie postępowania.

Postanowienie SN z dnia 6 lutego 2020 r., V CZ 1/20

Standard: 52533 (pełna treść orzeczenia)

Zakres umocowania pełnomocnika procesowego został oznaczony w art. 91 k.p.c., a z punktu 1 wynika, że obejmuje ono wszystkie łączące się ze sprawą czynności procesowe.

Pojęcie „sprawy” obejmuje zespół czynności procesowych stron i sądu rozciągających się między wniesieniem pozwu (wniosku), a uprawomocnieniem się orzeczenia co do istoty lub w inny sposób kończącego postępowanie, a nadto skargę o wznowienie postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., I CZ 84/15).

Oznacza to, że ustanowiony pełnomocnik jest umocowany do rozszerzenia powództwa oraz do reprezentowania powoda także w stosunku do pozwanego wezwanego do udziału w sprawie obok dotychczasowego pozwanego (art. 194 § 3 k.p.c.).

Odmienną jest sytuacja, gdy po wezwaniu do udziału w sprawie w charakterze pozwanych nowych podmiotów postępowanie przeciwko dotychczasowemu pozwanemu zostało umorzone, co w ocenie Sądu Najwyższego wyrażonej w wyroku z dnia z dnia 6 grudnia 2007 r., IV CSK 277/07 wymagało umocowania pełnomocnika do działania przeciwko tym nowym pozwanym. Doszło bowiem do zakończenia poprzedniej sprawy.

Nie jest objęte art. 91 pkt 1 k.p.c. uprawnienie pełnomocnika procesowego do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu, z tym, że oświadczenie woli mocodawcy o udzieleniu pełnomocnictwa do złożenia takiego oświadczenia może być złożone w sposób dorozumiany (por. wyrok SN z dnia 20 października 2004 r., I CK 204/04).

Wyrok SN z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 350/16

Standard: 13134 (pełna treść orzeczenia)

Pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z mocy samego prawa (art. 91 k.p.c.) uprawnienia do sporządzenia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu wywołanym jej wniesieniem, skoro w znaczeniu technicznoprocesowym skarga wszczyna nową sprawę, której celem jest kontrola legalności orzeczenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN – zasada prawna z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07

Postanowienie SN z dnia 22 lutego 2017 r., IV CZ 105/16

Standard: 65860 (pełna treść orzeczenia)

W uchwale składu 7 sędziów z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008/11/122), Sąd Najwyższy dokonał wykładni pojęcia „sprawy” w rozumieniu art. 91 pkt 1 k.p.c. wskazując, że skoro celem postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest wyłącznie kontrola legalności orzeczenia, a nie zaś rozpoznanie sprawy, w której zostało ono wydane, to wniesienie skargi w znaczeniu techniczno-procesowym wszczyna nową sprawę (por. także postanowienie SN z dnia 18 marca 2015 r., I CZ 5/15).

W konsekwencji, pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z mocy samego prawa umocowania do wniesienie skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym.

Postanowienie SN z dnia 10 czerwca 2016 r., IV CZ 30/16

Standard: 35989 (pełna treść orzeczenia)

Postępowanie ze skargi kasacyjnej jest innym postępowaniem niż toczące się przed sądem powszechnym, pełnomocnictwo procesowe umocowujące do działania przed takim sądem nie obejmuje umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym (por. uchwałę (7) SN z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r. III CZP 142/07 wpisaną do księgi zasad prawnych).

Postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2016 r., II CSK 431/15

Standard: 52532 (pełna treść orzeczenia)

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 maja 2014 r., w sprawie I PZ 6/14 wyraził pogląd, że adwokat lub radca prawny ustanowiony dla strony z urzędu jest uprawniony do wniesienia w tej sprawie w imieniu reprezentowanej strony skargi o wznowienie postępowania (LEX nr 1475266). W uzasadnieniu tego orzeczenia przypomniano, że samo wydanie przez sąd drugiej instancji prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (np. wyroku) nie stanowi przeszkody, aby ustanowiony w tej sprawie pełnomocnik podejmował skutecznie działania związane z fazami postępowania poprzedzającymi uprawomocnienie się orzeczenia kończącego postępowanie, jako całość. Za dopuszczalne, mieszczące się z mocy samego prawa w zakresie pełnomocnictwa procesowego uznano dokonywanie przez umocowanego w sprawie pełnomocnika czynności - w sensie czasowym - już po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, ale - w sensie merytorycznym - dotyczących wcześniejszych jego faz. Przykładowo wskazano, że pełnomocnik może w ramach umocowania określonego w art. 91 k.p.c. złożyć, już po prawomocnym zakończeniu sprawy, wniosek o wydanie odpisu wcześniejszego orzeczenia, wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia albo wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej itp.

Wprawdzie uwagi te dotyczyły pełnomocnictwa procesowego, udzielonego przez stronę pełnomocnikowi z wyboru, a nie umocowania pełnomocnika świadczącego pomoc prawną z urzędu, jednak - z uwagi na treść art. 118 § 1 k.p.c. (przed nowelizacją - art. 118 k.p.c.) - ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Uwagi zawarte w uzasadnieniu mającej moc zasady prawnej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008 Nr 11, poz. 122) zachowują więc aktualność również w odniesieniu do zakresu uprawnień i obowiązków adwokata świadczącego pomoc prawną z urzędu.

Postanowienie SN z dnia 13 stycznia 2015 r., I UZ 27/14

Standard: 11887 (pełna treść orzeczenia)

Treść udzielonego pełnomocnictwa powinna odzwierciedlać jego rzeczywisty przedmiotowy zakres i nie ma podstaw do narzucania Sądowi Najwyższemu obowiązku dokonywania wykładni złożonego w nim oświadczenia w zależności od etapu postępowania, na którym zostało udzielone (postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2011 r., II CZ 137/11).

Postanowienie SN z dnia 16 kwietnia 2014 r., II CSK 587/13

Standard: 55675 (pełna treść orzeczenia)

Zgodnie z art. 118 § 2 k.p.c. adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę jedynie do prawomocnego zakończenia postępowania (chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej). Co do zasady faktycznie oznacza to, że pełnomocnik ustanowiony dla strony przez sąd (tzw. pełnomocnik z urzędu) nie ma umocowania do działania za stronę po prawomocnym zakończeniu postępowania, gdyż wynikające z takiego ustanowienia pełnomocnictwo (art. 118 § 1 k.p.c.) wygasa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie sprawie.

W judykaturze przyjmuje się jednak, że samo wydanie przez sąd drugiej instancji prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (np. wyroku) nie stanowi przeszkody, aby ustanowiony w tej sprawie pełnomocnik podejmował skutecznie działania związane z fazami postępowania poprzedzającymi definitywne zamknięcie drogi do wniesienia skargi kasacyjnej, czyli poprzedzającymi wydanie przez sąd drugiej instancji ostatniego orzeczenia kończącego postępowanie jako całość (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2011 r., III UZ 13/11).

Dopuszczalne i mieszczące się z mocy samego prawa w zakresie pełnomocnictwa procesowego (art. 118 § 1 w związku z art. 91 k.p.c.) jest zatem dokonywanie czynności przez ustanowionego przez sąd pełnomocnika – w sensie czasowym – już po wydaniu prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (wyroku), jednak – w sensie merytorycznym – dotyczących faz poprzedzających wszczęcie postępowania kasacyjnego. Oznacza to, że pełnomocnictwo faktycznie nie wygasa z chwilą wydania (ogłoszenia) wyroku przez sąd drugiej instancji. Dlatego pełnomocnik może, w ramach umocowania określonego w art. 91 k.p.c., złożyć już po wydaniu prawomocnego wyroku (i w tym znaczeniu po prawomocnym zakończeniu sprawy) np. wniosek o wydanie odpisu wcześniej wydanego orzeczenia (art. 9 k.p.c.), wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem albo wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (por. uz. uchwały (7) SN, mającej moc zasady prawnej, z 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008 nr 11, poz. 122). To samo należy odnieść do złożenia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego sądu oraz doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem.

Z tezy uchwały Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, wynika jedynie, że pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym. Nie wynika z niej natomiast, że pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z mocy art. 91 k.p.c. czynności podejmowanych jeszcze przed wniesieniem skargi kasacyjnej, mających dopiero na celu jej wniesienie, służących jej wniesieniu i przygotowujących jej wniesienie.

Należy w związku z tym przyjąć, że pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy samego prawa (art. 91 k.p.c.) wszystkie czynności pełnomocnika służące doprowadzeniu do sytuacji, w której otworzy się dla strony możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej, chociaż nie obejmuje z mocy samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym. 

Postanowienie SN z dnia 27 lipca 2012 r., I UZ 81/12

Standard: 35955 (pełna treść orzeczenia)

Traktowanie pełnomocnictwa, w którym strona upoważniła pełnomocnika do reprezentowania jej we wszelkich postępowaniach sądowych (a więc także w postępowaniu kasacyjnym) i wnoszenia wszelkich środków zaskarżenia (zatem również skargi kasacyjnej), jako niezawierającego wyraźnego umocowania do sporządzenia skargi kasacyjnej, jej wniesienia i występowania przed Sądem Najwyższym, byłoby przejawem nadmiernego formalizmu.

Skoro pełnomocnictwo obejmuje reprezentowanie mocodawcy przed sądami, we wszelkich postępowaniach, z prawem składania wszelkich środków zaskarżenia, to wynika z niego, że pełnomocnik może dokonywać wszystkich czynności, które są potrzebne do występowania przed wszystkimi sądami, w tym wnieść skargę kasacyjną wszczynającą postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym.

Pełnomocnictwo szersze niż procesowe nie musi szczegółowo wymieniać wszystkich czynności, do których dokonania pełnomocnik jest uprawniony. Wystarczy, gdy z oświadczenia mocodawcy wynika, że pełnomocnik jest umocowany do ich dokonywania (por. postanowienie SN z dnia 13 maja 2009 r., III PZ 3/09).

Postanowienie SN z dnia 27 stycznia 2011 r., II PZ 52/10

Standard: 36735 (pełna treść orzeczenia)

Pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym skoro pojęcie sprawy jako zespołu czynności procesowych stron i sądu rozciąga się między wniesieniem pozwu (wniosku) a uprawomocnieniem się orzeczenia co do istoty lub w inny sposób kończącego postępowanie, to do zakresu pełnomocnictwa procesowego — którym zgodnie z art. 91 pkt 1 in principio k.p.c. objęte są „wszystkie łączące się ze sprawą czynności procesowe” — nie wchodzą czynności procesowe podejmowane po uprawomocnieniu się orzeczenia, a ściślej — czynności dotyczące postępowania, które może się toczyć po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Oczywiście, samo uprawomocnienie się orzeczenia kończącego postępowania w sprawie nie stanowi przeszkody, aby ustanowiony w niej pełnomocnik podejmował skutecznie działania związane z fazami postępowania, poprzedzającymi uprawomocnienie się orzeczenia kończącego postępowanie jako całość.

Dopuszczalne, mieszczące się z mocy samego prawa w zakresie pełnomocnictwa procesowego, jest zatem dokonywanie czynności przez umocowanego w sprawie pełnomocnika — w sensie czasowym — już po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, ale — w sensie merytorycznym — dotyczących wcześniejszych jego faz. Przykładowo, pełnomocnik może w ramach umocowania określonego w art. 91 k.p.c. złożyć już po prawomocnym zakończeniu sprawy wniosek o wydanie odpisu wcześniej wydanego orzeczenia, wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia albo wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej itp.

W art. 91 k.p.c. przewidziano jeden wyjątek od zasady, że do zakresu pełnomocnictwa procesowego nie wchodzą czynności procesowe podejmowane po uprawomocnieniu się orzeczenia w znaczeniu wyżej opisanym; zakresem pełnomocnictwa objęta została skarga o wznowienie postępowania. Takie uregulowanie jest zrozumiałe i uzasadnione ze względu na istotę i charakter tego środka prawnego.

Wykładnia art. 91 pkt 1 k.p.c. nie może odbiegać od celu pełnomocnictwa procesowego, którym jest umocowanie do dokonywania wszelkich czynności procesowych służących rozpoznaniu sprawy (verba legis — łączących się ze sprawą). Wątpliwość, że sformułowanie „łączących się ze sprawą czynności procesowych” wskazuje na objęcie zakresem pełnomocnictwa procesowego także łączących się ze sprawą czynności po jej zakończeniu (po uprawomocnieniu się orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty), ustępuje, gdy się zważy, że skoro ustawodawca nie wymienił czynności procesowych objętych umocowaniem wynikającym z pełnomocnictwa procesowego, wskazując, że są to „wszystkie łączące się ze sprawą czynności procesowe”, to z logicznego punktu widzenia nie może ulegać wątpliwości, iż chodzi o czynności podejmowane w rozpoznawanej sprawie, nie zaś pozostające jedynie w związku z tą sprawą. Inne rozumienie prowadzi do niemożliwego do zaakceptowania wniosku, że zakresem pełnomocnictwa objęte są tylko czynności mające związek ze sprawą, nie zaś podejmowane w sprawie, w celu jej merytorycznego rozpoznania.

Zajmując stanowisko, że w pojęciu czynności procesowych „łączących się ze sprawą” mieszczą się także nadzwyczajne środki zaskarżenia rozpoznawane poza strukturą sądów powszechnych, należałoby uznać, że zakresem pełnomocnictwa objęta jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarga ta, przewidziana w art. 424[1] i nast. k.p.c. jest szczególnym (swoistym) nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a jej podobieństwo ze skargą kasacyjną — mimo różnic celu i funkcji — jest zgodnie podnoszone w doktrynie i judykaturze.

Sąd Najwyższy w uchwale (7) z dnia 23 listopada 2005 r., zasadzie prawnej, III BZP 2/05 określając granice podmiotowe postępowania wywołanego wniesieniem skargi — stwierdził, że postępowanie wszczęte skargą toczy się z udziałem tylko stron procesu lub uczestników postępowania nieprocesowego, w którym wydane zostało zaskarżone orzeczenie i jest kontynuacją tego postępowania.

Przyjmując, że Skarb Państwa nie jest stroną w sprawie toczącej się na skutek jej wniesienia, Sąd Najwyższy w sposób niewątpliwy kwalifikował tę sprawę — w technicznoprocesowym znaczeniu — jako sprawę odrębną. Skoro więc celem postępowania wywołanego wniesieniem zarówno skargi kasacyjnej, jak i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jest wyłącznie kontrola legalności orzeczenia, nie zaś rozpoznanie sprawy, w której zostało ono wydane, to — jak trafnie podkreśla się w piśmiennictwie i judykaturze — jakkolwiek wniesienie tych skarg zaczyna postępowanie będące kontynuacją postępowania zakończonego przez sądy powszechne, to jednak w znaczeniu technicznoprocesowym wszczyna nową sprawę (por. np. uz. postanowienia SN z dnia 21 lipca 2005 r., V CNP 19/05, nie publ.).

Uchwała SN (7) z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07

Standard: 21902 (pełna treść orzeczenia)

Udzielenie pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania strony w określonej sprawie, bez ograniczenie jego zakresu, oznacza umocowanie pełnomocnika także do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej.

Skoro wskazany w art. 91 k.p.c. zakres pełnomocnictwa procesowego obejmuje wszystkie łączące się ze sprawą czynności procesowe, także związane z nadzwyczajnymi środkami odwoławczymi podejmowanymi po jej prawomocnym zakończeniu, jak wymieniona przykładowo skarga o wznowienie postępowania oraz obejmuje czynności postępowania egzekucyjnego, to brak istotnych racji, by wyłączyć spod zakresu ustawowo określonego umocowania wniesienie skargi kasacyjnej i udział we wszczętym w jej wyniku postępowaniu.

Postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 2006 r., III CZ 13/06

Standard: 54880 (pełna treść orzeczenia)

Umocowanie adwokata lub radcy prawnego do reprezentowania strony skarżącej w sprawie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie może wynikać z treści pełnomocnictwa udzielonego temu pełnomocnikowi w sprawie zakończonej prawomocnie orzeczeniem kwestionowanym w skardze.

Postępowanie wywołane skargą ma charakter kontrolny i w tym znaczeniu jest związane ze sprawą poddaną kontroli. Prowadzone jest jednak wyłącznie na użytek roszczenia odszkodowawczego i w istocie jest składnikiem postępowania odszkodowawczego sensu largo (art. 417 k.c. w związku z art. 417[1] § 2 k.c.). Z tej przyczyny sprawa o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest sprawą odrębną wobec sprawy zakończonej prawomocnie tym orzeczeniem. Sprawa ze skargi kreuje w rzeczywistości inna tożsamość zainteresowanych stron; czynną procesowo jest tu strona skarżąca, a bierną – powinien być Skarb Państwa.

Postanowienie SN z dnia 14 czerwca 2005 r., V CZ 61/05

Standard: 54882 (pełna treść orzeczenia)

Udzielenie pełnomocnictwa procesowego do "zastępstwa" w konkretnej sprawie, bez ograniczania zakresu pełnomocnictwa, oznacza umocowanie pełnomocnika do podejmowania wszystkich łączących się z tą sprawą czynności procesowych, a więc także do sporządzenia i wniesienia kasacji.

Postanowienie SN z dnia 19 października 1999 r., III CZ 115/99

Standard: 28585 (pełna treść orzeczenia)

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.