Droga sądowa w sprawach subwencji i dotacji oświatowych

Kategoria: Dopuszczalność drogi sądowej (art. 1 -2 i art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.)

Wyświetl tylko:

​Artykuł 91 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (jedn. tekst: Dz.U.  z 2017 r., poz. 2203) nie  wyłącza drogi sądowej do dochodzenia po dniu 1 stycznia 2018 r. w postępowaniu przed sądem powszechnym roszczeń dotyczących dotacji przyznawanych niepublicznym przedszkolom w okresie przed dniem 1 stycznia 2017 r. na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 2198 ze zm.).

Uchwała SN z dnia 8 listopada 2019 r., III CZP 29/19

Standard: 32531

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Ustawą z 23 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016, poz. 1010) w art. 90 u.s.o. ustawodawca dodał ust. 11 i zastrzegł w nim, że przyznanie dotacji, o których mowa m.in. w art. 90 ust. 2 i 2a u.s.o. stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302). Nowelizacja weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. i chociaż nie wiązała się ze zmianą konstrukcji i charakteru czynności organów powiatu wiążących się z naliczeniem i wypłaceniem dotacji oświatowej oraz przesłanek ich podejmowania, to jednoznacznie wskazuje ona na możliwość kontrolowania legalności tych czynności przez sądy administracyjne na podstawie stosowanej przez nie ustawy procesowej.

Przed wejściem w życie przytoczonego przepisu sądy administracyjne nie wypracowały jednolitego stanowiska w kwestii dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego w sprawach ze skargi na odmowę wypłacenia dotacji oświatowej przez zobowiązane do tego organy (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2012 r., II GSK 521/12 i 522/12).

W związku z niemożliwością wskazania podmiotom zabiegającym o wypłacenie dotacji oświatowej drogi sądowej, na której mogłyby efektywnie dochodzić uprawnienia przyznanego im ustawą o systemie oświaty, gdy twierdzą, że spełniły określone w niej przesłanki jego nabycia, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęte zostało, że podmioty te mogą poszukiwać ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym o zasądzenie świadczenia (por. wyroki SN z 3 stycznia 2007 r., IV CSK 312/06, z 4 września 2008 r., IV CSK 204/08, z 20 czerwca 2013 r., IV CSK 696/12, postanowienie SN z 23 października 2007 r. III CZP 88/07).

Rozstrzygnięcie przez ustawodawcę wątpliwości co do charakteru czynności, jaką jest wypłacenie dotacji oświatowej przez opowiedzenie się za jej administracyjnoprawnym charakterem i dopuszczalnością drogi sądowoadministracyjnej w związku z odmową podjęcia takiej czynności, nie może wiązać się z wyłączeniem drogi sądowej w sprawach o zasądzenie dotacji wszczętych przed wejściem w życie ustawy z 23 czerwca 2016 r.

Podmioty żądające zasądzenia na ich rzecz dotacji oświatowych, które wszczęły takie postępowania przed sądami powszechnymi przed 1 stycznia 2017 r., nie powinny być obligowane do uruchomienia przed sądami administracyjnymi procedury ze skargi na czynność z zakresu administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.s.a. względnie bezczynność w związku z domaganiem się podjęcia takiej czynności (art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.s.a.), gdy minęły już ustalone dla złożenia takich skarg terminy (art. 53 § 2 p.s.a.), a one same w zaufaniu do ustalonej praktyki orzeczniczej - zamiast drogi postępowania sądowoadministracyjnego, na której mogłyby zakwestionować legalność czynności zobowiązanego do ustalenia wysokości i wypłacenia dotacji - wybrały drogę postępowania cywilnego o zasądzenie świadczenia w celu uzyskania ochrony przysługujących im praw.

Wysokość poszczególnych kategorii wydatków na cele publiczne musi być w ramach budżetu zaplanowana i zbilansowana. Dotacja jest przy tym świadczeniem przyznawanym na dany rok (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 22 maja 2014 r., IV CSK 531/13). Z tego powodu ustawodawca m.in. w art. 90 ust. 2 i 2a u.s.o. uzależnił możliwość zabiegania o wypłatę dotacji od uprzedniego zgłoszenia zamiaru skorzystania z takiego świadczenia przez podmiot, który spełnia warunki do jego uzyskania (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 27 marca 2014 r., II OSK 89/13).

Wyrok z dnia 6 lipca 2018 r., II CSK 515/17

Standard: 15761 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Zgodnie z art. 1 w zw. z art. 2 § 1 k.p.c. sprawami cywilnymi rozpoznawanymi przez sądy powszechne są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, a także sprawy, które wprawdzie nie wynikają z ww. stosunków, niemniej stosuje się do nich - z mocy ustaw szczególnych - przepisy k.p.c. Sprawą cywilną jest zatem taka sprawa, w której żądana przez powoda ochrona prawna sprowadza się do wywołania skutku w zakresie stosunku cywilnoprawnego sensu largo, a więc stosunku osobistego, rodzinnego lub majątkowego, istniejącego pomiędzy podmiotami występującymi jako różnorzędni i równoprawni partnerzy. Sprawami cywilnymi są jednak także sprawy, które ze swej istoty nie są sprawami, o jakich wyżej mowa, bo ich źródłem jest prawo publiczne, niemniej uchodzą za takie z mocy wyraźnego ustanowienia ustawodawcy, który skierował je do właściwości sądów powszechnych i nakazał stosowanie do ich rozpoznania przepisów k.p.c.

Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych pojęcie drogi sądowej rozumiane jest jednak szeroko i wprawdzie część tych gremiów prezentuje pogląd, że czynności organów powiatu, podejmowane na podstawie art. 90 ust. 2a i 3 u.s.o., mające na celu ustalenie wysokości oraz wypłatę subwencji i dotacji oświatowych są czynnościami z zakresu administracji publicznej i podlegają kontroli sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II GSK 320/07), jednakże nie jest to stanowisko jednolite. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 2004 r. (sygn. akt ICK 624/03) wskazał bowiem, że „Spór o wysokość należnej gminie subwencji kreuje sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., wyraźne zaś przyznanie gminie odpowiedniego roszczenia (art. 27 ust. 2 w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. O finansach publicznych) potwierdza powyższą ocenę”. Skoro zatem subwencja może być dochodzona na drodze procesu cywilnego, to zgodnie z argumentum a maiori ad minus dotyczy to także dotacji.

Sąd Apelacyjny zgadza się ze stanowiskiem zajętym w uzasadnieniu Sądu I instancji, że w sprawach dotacji dla szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, w których nie realizuje się obowiązkowego nauczania dla obliczania wysokości dotacji nie stosuje się kalkulatora przewidzianego w art. 90 ust. 2a u.s.o. w związku z aktualizowanym corocznie Rozporządzeniem wskazującym na algorytm rozliczania subwencji dla szkół publicznych czy też niepublicznych realizujących obowiązek szkolny. Stanowisko to znalazło wcześniej odzwierciedlenie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 listopada 2015 r. ( I A Ca 903/15), gdzie uznano, że w szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkoły publicznej, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny, ani obowiązek nauki, ustalenie dotacji oświatowej powinno nastąpić według zasad przewidzianych w art. 90 ust. 3 u.o.s.

Zgodnie z art. 90 ust. 2a u.o.s. dotacje dla szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, otrzymują na każdego ucznia dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego obowiązanej do prowadzenia danego typu i rodzaju szkół w wysokości nie niższej niż kwota przewidziana na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego, pod warunkiem że osoba prowadząca szkołę niepubliczną poda organowi właściwemu do udzielenia dotacji informację o planowanej liczbie uczniów nie później niż do dnia 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji.

Z kolei stosownie do art. 90 ust. 3 dotacje dla szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych niewymienionych w ust. 2a przysługują na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu w wysokości nie niższej niż 50% podstawowej kwoty dotacji dla szkół danego typu i rodzaju, pod warunkiem że osoba prowadząca szkołę niepubliczną poda organowi właściwemu do udzielenia dotacji informację o planowanej liczbie uczniów, nie później niż do dnia 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji, z zastrzeżeniem ust. 3h i 3i. Uczestnictwo uczniów w obowiązkowych zajęciach edukacyjnych musi być potwierdzone ich własnoręcznymi podpisami na listach obecności na tych zajęciach. W przypadku braku na terenie odpowiednio gminy lub powiatu szkoły danego typu i rodzaju, podstawą do ustalenia wysokości dotacji są wydatki bieżące ponoszone odpowiednio przez gminę lub powiat w wysokości nie niższej niż 50% podstawowej kwoty dotacji dla szkół danego typu i rodzaju odpowiednio w najbliższej gminie lub najbliższym powiecie prowadzącym szkołę danego typu i rodzaju.

Do katalogu szkół o których mowa w art. 90 ust. 3 u.s.o. należą niewątpliwie szkoły prowadzone przez powodów, będące szkołami niepublicznymi o uprawnieniach szkół publicznych niewymienionymi w art. 90 ust. 2a u.s.o.

W kontekście wykładni art. 90 ust. 3 u.s.o. z obecnym w orzecznictwie administracyjnym poglądem, wedle którego podstawę do ustalenia wysokości stawki dotacji dla szkół niepublicznych stanowią ustalone w budżecie powiatu wydatki bieżące ponoszone w szkołach publicznych tego samego typu i rodzaju, natomiast w przypadku braku na terenie powiatu szkoły publicznej danego typu i rodzaju za podstawę do ustalenia dotacji przyjmuje się wydatki bieżące ponoszone przez najbliższy powiat na prowadzenie szkoły publicznej danego typu lub rodzaju (por. WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r., I SA/Sz 630/15).

Wysokość wydatków bieżących jest zaś zależna także od czynników lokalnych, takich jak np.: wyposażenie szkoły i jego stan techniczny, potrzeby remontowe i serwisowe szkoły, liczebność jej personelu pedagogicznego w stosunku do ilości uczniów lub nawet zasobność budżetowa danej jednostki samorządu terytorialnego. W konsekwencji nie sposób założyć równej wysokości dotacji dla szkoły danego typu i rodzaju określonej w art. 90 ust. 3 u.s.o. na obszarze całej Polski.

Wyrok SA w Białymstoku z dnia 15 marca 2017 r., I ACa 857/16

Standard: 10712 (pełna treść orzeczenia)

Sądy ApelacyjnePrawo cywilne

W sprawie z powództwa jednostki samorządu terytorialnego przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę subwencji ogólnej udzielanej na podstawie art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jedn. tekst: Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.) w związku z art. 11 i art. 12a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin (Dz. U. Nr 129, poz. 600 ze zm.) droga sądowa jest dopuszczalna.

Postanowienie SN z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 414/99

Standard: 35006 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa niepublicznej szkoły ponadpodstawowej (ponadgimnazjalnej) o uprawnieniach szkoły publicznej przeciwko Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego o zapłatę (uzupełnienie) dotacji udzielanej na podstawie art. 90 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jedn. tekst: Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.).

Postanowienie SN z dnia 7 maja 1999 r., I CKN 1132/97

Standard: 28907 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Sprawy z powództwa Gminy przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy państwowych w związku z nieprzekazaniem albo przekazaniem po upływie określonego terminu subwencji ogólnej lub dotacji celowej należą do drogi sądowej.

Uchwała SN z dnia 8 stycznia 1992 r., III CZP 138/91

Standard: 15606

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.