Uwłaszczenie rolników na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r.; nabycie z dniem 4 listopada 1971 r. własności nieruchomości objętej w posiadanie bez zachowania formy aktu notarialnego
Uwłaszczenie Gospodarstwo rolne (art. 55[3] k.c.) Forma umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości (art. 158 k.c.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
Podstawę prawną przedmiotowego wniosku stanowi konstrukcja uwłaszczenia nieformalnych posiadaczy gospodarstw rolnych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.).
W myśl art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 04 listopada 1971 roku) w samoistnym posiadaniu rolników, stają się z mocy samego prawa własnością rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Natomiast rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie ustawy posiadali nieruchomości jako samoistni posiadacze (w dobrej wierze) nieprzerwanie od lat pięciu, stawali się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następowało wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć (ust. 2 cytowanego przepisu).
Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (t. j. Dz.U. z 1970 r., Nr 24, poz. 199), w brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia w życie ustawy, nieruchomość uważało się za rolną, jeżeli była lub mogła być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, chyba że stosownie do przepisów o planowaniu przestrzennym decyzją właściwego organu prezydium rady narodowej została przeznaczona na cele niezwiązane bezpośrednio z produkcją rolną. Z kolei, za gospodarstwo rolne uważało się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Do gospodarstwa rolnego zaliczało się również lasy, grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą (§ 2 ust. 1 i 2).
Naczelną przesłanką uwłaszczenia jest posiadanie samoistne nieruchomości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2008 roku, I CSK 327/07, LEX nr 511036). W tym zakresie ustawodawca odsyła do pojęcia zawartego w art. 336 k.c.
Postanowienie SR w Wieluniu z dnia 29 marca 2017 r., I Ns 991/16
Standard: 9950 (pełna treść orzeczenia)
Charakter nabycia własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych wywoływał w pierwszej fazie jej obowiązywania rozbieżności w doktrynie. Według jednego stanowiska, ustawa jedynie konwalidowała nieformalne umowy przeniesienia własności nieruchomości, a więc nadawała nieważnym przez brak formy umowom moc prawną. Inny pogląd odwoływał się do intencji ustawodawcy, który miał na celu usankcjonowanie stanu posiadania nieruchomości rolnych i tym samym uporządkowanie zagmatwanych stosunków własności. W związku z tym przyjmowano, że nabycie własności nieruchomości nastąpiło z mocy samego w dniu określonym ustawą, natomiast nieformalne umowy stanowiły tylko jedną z przesłanek tego nabycia.
Zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie zdecydowanie przeważył pogląd drugi. Przychylając się do tego poglądu należy podkreślić, że umowy dotyczące nieruchomości, zawarte bez zachowania wymaganej formy, są nieważne (art. 73 § 2 k.c.; poprzednio art. 63 Pr. rzecz.), toteż jeżeli strony chcą osiągnąć zamierzony cel, muszą dokonać ponownie ważnej czynności prawnej. Tymczasem w ustawie o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych wyraźnie wskazano, że określone w niej nieruchomości stają się własnością rolników z mocy samego prawa z chwilą wejścia w życie tej ustawy, a nie że określone umowy „stają się ważne”.
W wypadku konwalidacji – pominąwszy spory doktrynalne dotyczące w ogóle jej możliwości i dopuszczalności – czynność uważa się za „doszłą” do skutku w chwili zawarcia umowy nieważnej (wsteczny skutek konwalidacji). Ustawodawca, nie przyjmując koncepcji konwalidacji nieformalnie zawartych umów, nadał tylko walor prawny niektórym wynikającym z nich skutkom w zakresie stanu faktycznego.
Można uznać, że ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych była aktem konwalescencji stanów faktycznych jurydycznie obojętnych lub prawnie niedoniosłych przez „nadanie im” mocy prawnej, a więc przez swoistą – dokonującą się w dniu 4 listopada 1971 r. – konwersję posiadania samoistnego wywodzonego z określonych, reglamentowanych źródeł (nieformalnych umów) w prawo własności.
Postanowienie SN z dnia 4 czerwca 2004 r., III CK 93/03
Standard: 84864 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 30973
Standard: 30980
Standard: 55897
Standard: 55906
Standard: 30972
Standard: 34874
Standard: 34865
Standard: 33435
Standard: 32870
Standard: 32720
Standard: 32668
Standard: 32669
Standard: 32410
Standard: 62484
Standard: 31548
Standard: 31463
Standard: 31449
Standard: 30976
Standard: 30975
Standard: 30974
Standard: 30958
Standard: 30978