Wykluczenia za zaleganie z opłatami za używanie lokalu
Wykluczenie członka spółdzielni ze spółdzielni
W orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowane należy uznać stanowisko, że jeżeli przyczyną wykluczenia członka ze spółdzielni było nieregulowanie obciążających go należności na rzecz spółdzielni (opłat eksploatacyjnych, wkładu budowlanego itp.), przy ocenie zasadności wykluczenia decydujące znaczenie ma nie to, czy istotnie miał on obowiązek należności te uiścić, lecz to, czy sprzeciwiając się ich płaceniu miał, przynajmniej w swoim przekonaniu, usprawiedliwione podstawy do powstrzymania się ze świadczeniem.
Jeżeli między członkiem a spółdzielnią trwa spór wynikający z wzajemnych zarzutów dotyczących niewykonywania zobowiązań i członek spółdzielni z tej przyczyny miał, przynajmniej w swoim przekonaniu, uzasadnione podstawy do powstrzymania się ze spełnieniem obciążających go świadczeń, nie ma z reguły podstaw do zakwalifikowania takiego postępowania, jako zawinionego i uporczywego działania na szkodę spółdzielni, w rozumieniu art. 24 Prawa spółdzielczego. Tak też jest jeżeli spółdzielnia, mimo żądań członka, nie wywiązuje się ze swoich wobec niego zobowiązań i nie udziela mu rzetelnych i wyczerpujących wyjaśnień co do przyczyn takiego stanu rzeczy.
W każdym razie niewątpliwe jest, że jeżeli zachowanie członka stało się podstawą jego wykluczenia ze spółdzielni, a członek, jako przyczynę takiego zachowania wskazuje na zaniedbanie przez spółdzielnię jej zobowiązań wobec niego, obowiązkiem Sądu rozpoznającego sprawę o uchylenie uchwały wykluczającej członka jest wszechstronne zbadanie i ocena okoliczności i przyczyn wykluczenia wskazywanych przez obie strony (por. m.in. wyroki SN z dnia 28 listopada 1964 r., I CR 466/64, z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 34/97, z dnia 7 stycznia 1998 r., II CKN 564/97, z dnia 23 kwietnia 1998 r., I CKN 631/97, z dnia 9 maja 2000 r., V CKN 486/00, z dnia 19 lutego 2002 r., IV CKN 789/00 oraz uchwała SN z dnia 5 grudnia 1991 r., III CZP 127/91).
W orzecznictwie przyjmuje się też, że skoro w spółdzielniach mieszkaniowych wykluczenie pociąga za sobą szczególnie drastyczne następstwa dla członka, powinno być ono poprzedzone wytoczeniem powództwa o zasądzenie należności spółdzielni. Wszczęcie takiego procesu jest w szczególności konieczne w sytuacjach, kiedy zaleganie przez członka z zapłatą należności z tytułu opłat eksploatacyjnych jest rezultatem tego, że członek kwestionuje prawidłowość ich naliczania, a tak właśnie było w niniejszej sprawie (por. m.in. wyroki SN z dnia 14 stycznia 1999 r. I CKN 975/97 i z dnia 13 maja 2005 r. I CK 723/04).
Obowiązek udowodnienia, że istniały podstawy wykluczenia oraz, że zachowanie członka było bezprawne i zawinione, nakierowane na szkodzenie spółdzielni, ciąży na stronie pozwanej.
W świetle art. 24 Prawa spółdzielczego nie jest decydujące, jaki charakter prawny miały niewykonane zobowiązania każdej ze stron, lecz to, czy zachowanie członka, jeżeli stanowiło reakcję na zaniedbania spółdzielni, może być ocenione jako bezprawne, zawinione, nacechowane złą wolą działanie skierowane na szkodzenie spółdzielni; tylko takie zachowanie członka może być przyczyną wykluczenia.
Z tego już względu ocena w zakresie „zawinienia” w rozumieniu art. 24 § 1 Prawa spółdzielczego powinna być dogłębna, uwzględniająca nie tylko, jak w przypadku powódki, sam fakt powstałych zaległości, ale przede wszystkim okoliczności, które stanowiły przyczynę powstałych zaległości.
Wyrok SN z dnia 13 września 2018 r., II CSK 541/17
Standard: 24532 (pełna treść orzeczenia)
W orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady członkowi spółdzielni winna być przypisana wina umyślana lub rażące niedbalstwo. Dokonana zmiana art. 24 prawa spółdzielczego w obecnym brzmienia poszła właśnie w tym kierunku i może stanowić istotną wskazówkę interpretacyjną. Jako takie zachowania wskazuje się działanie na szkodę spółdzielni i niewykonywanie podstawowych obowiązków członkowskich. Przyczyny te mogą być w różny sposób określone, lecz zawsze muszą być zawinione przez członka i tak poważne, że uniemożliwiają pogodzenie pozostania członka w spółdzielni z postanowieniami statutu lub dobrymi obyczajami.
Nie stanowi naruszenia obowiązków statutowych uzasadniających wykluczenie członka ze spółdzielni kwestionowanie należności względem spółdzielni i odmowa ich zapłaty jako spornych (por. wyrok SN z 10 października 2002 r., V CKN 1253/00).
Powód był w ciężkiej sytuacji finansowej i rodzinnej, miał ciężko chorego syna. Poświęcenie skromnych środków finansowych na leczenie dziecka i powstrzymanie się od świadczeń na rzecz pozwanej nie może być poczytane za zachowanie sprzeczne z dobrymi obyczajami.
Klauzula sprzeczności z dobrymi obyczajami odwołuje się do zasad moralnych i norm etycznych, które nie są skodyfikowane, lecz funkcjonują w społeczeństwie. Ma ona charakter uniwersalny, podlega w całości ocenie sądu rozstrzygającego sprawę.
Pojęcie interesu spółdzielni powinno być rozpatrywane pod kątem celu funkcjonowania a nie tylko wymiaru ekonomicznego gdyż spółdzielnia mieszkaniowa jest jednostką organizacyjna o charakterze korporacyjnym zrzeszającym członków w celu zaspakajania ich potrzeb mieszkaniowych i obok kategorii ekonomicznych winna pełnić również funkcję ich wspierającą a pozostali członkowie kierując się zasadą solidaryzmu społecznego wspierać tych, którzy z przyczyn od nich niezależnych znaleźli się w trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej.
Wyrok SA w Krakowie z dnia 20 listopada 2012 r., I ACa 1051/12
Standard: 27682 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 27688