Kontratyp wywodzony z braku obowiązku samooskarżenia
Zasada prawa do obrony (art. 42 ust. 2 konstytucji i art 6 k.p.k.) Prawo oskarżonego do składania wyjaśnień (art 175 k.p.k.) Prawa i obowiązki oskarżonego w postępowaniu (art. 74 k.p.k.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
Zakaz żądania dostarczania dowodów przeciwko sobie - samooskarżania - wyraża jedynie niedopuszczalność zmuszania, by oskarżony sam się oskarżył, oznacza więc brak sankcji za mówienie nieprawdy. Żaden zaś przepis prawny, ani norma moralna nie zezwala na mówienie nieprawdy, nawet oskarżonemu.
Podawanie nieprawdy nie jest alternatywą dla prawa powstrzymywania się od samooskarżania. (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 22 września 1994 r. II Akr 160/94).
Wyrok SA we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2018 r., II AKa 48/18
Standard: 41377 (pełna treść orzeczenia)
Pozaustawowy kontratyp wywodzony z braku obowiązku samooskarżenia może dotyczyć tylko tych sytuacji, w których oskarżony nie realizując znamion jakiegoś przestępstwa wprost takiego samooskarżenia by dokonał. Kontratyp związany z realizowaniem prawa do obrony wyłącza również bezprawność przestępstwa fałszywych zeznań. Ale – pomijając specyfikę przestępstwa z art. 233 kk - nie można tych kontratypów rozszerzać na przypadki, w których oskarżony nie dokonuje samooskarżenia, choć popełniane przez niego przestępstwo pozwala mu na utrudnienie organom ścigania ustalenia jego odpowiedzialności, albo na lepszy kamuflaż co do już wcześniej popełnionego przestępstwa.
Jeżeli sprawca, realizując bardzo szeroko aktywną (wręcz ekspansywną) obronę nie ogranicza się do składania nieprawdziwych zeznań albo do powstrzymywania się od wyrażonego wprost samooskarżenia (art. 54 k.k.s, a także w pewnych okolicznościach art. 240 § 1 k.k.), tylko posuwa się dalej i popełnia jakieś inne przestępstwo, nawet będące pokłosiem pierwszego, to będzie ponosił odpowiedzialność za to kolejne przestępstwo, albowiem prawa do obrony nie można doprowadzać do absurdu i przekształcać je w prawo do ataku na obowiązujący porządek prawny.
Na gruncie przestępstwa penalizowanego przez dyspozycję art. 54 k.k.s. orzecznictwo karne skarbowe również wypracowało pogląd, że przedmiotem opodatkowania może być tylko działalność jako taka legalna, nigdy zaś sprzeczna z prawem, podatkowi nie podlegają więc także te czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, np. paserstwo, nierząd, sutenerstwo, czy kuplerstwo ( zob. uchwała SN z dnia 19 lipca 1973 r., VI KZP 13/73; wyrok. SN z dnia 12 marca 1976 r., VI KZP 47/75). Niezgłoszenie dochodów z tego typu czynności nie stanowi deliktu skarbowego z art. 54 k.k.s.
Orzecznictwo podkreśla także, że obowiązek ujawnienia przedmiotu opodatkowania nie może dotyczyć osób, które ujawniając ten przedmiot równocześnie dokonywałyby samooskarżenia o przestępstwo ( zob. postanowienie SN z dnia 26 września 1996 r., I KZP 36/95).
Orzecznictwo karno-skarbowe zaaprobowało kontratyp wynikający z zasady nemo se ipse accusare tenetur tylko w tych przypadkach, w których automatycznie łączy się to z samooskarżeniem o czynność z gruntu nielegalną albo z taką, która nie może być przedmiotem skutecznej umowy. A wiec diler narkotyków nie poniesie odpowiedzialności z art. 54 k.k.s. za niezgłoszenie w rozliczeniu podatkowym dochodów pochodzących ze sprzedaży marihuany, bo wpisując takie źródło dochodu wprost przyznawałby się do przestępstwa, z tych samych powodów zawodowy paser nie odpowie za brak ewidencjonowania rozbierania na części kradzionych samochodów.
Nawet gdyby przyjąć, że w razie nie złożenia przez oskarżoną deklaracji podatkowych i postawienia jej zarzutu z art. 54 k.k.s. mogłaby ona podjąć taką (zdaniem SO nieskuteczną) linię obrony przed tym zarzutem i zaczęłaby podnosić, iż nie może odpowiadać z art. 54 k.k.s, bo przedmiot opodatkowania pochodził z przestępstwa oszustwa – to i tak nie zmienia to konkluzji o braku zaistnienia omawianego kontratypu w chwili składania przez nią deklaracji podatkowych, albowiem do samooskarżenia o oszustwo doszłoby nie na etapie ich składania, tylko z własnej woli oskarżonej na etapie obrony przed ewentualnym zarzutem z art. 54 k.k.s.
Wyrok SO w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2016 r., IV Ka 278/16
Standard: 41376 (pełna treść orzeczenia)