Pośrednie naruszenie prawa akcjonariusza wynikające z wykonywania władzy publicznej
Odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej i samorządu w sferze imperium (art. 417 k.c.) Actio pro socio; pozew o naprawienie szkody wyrządzonej spółce akyjnej (art. 486 k.s.h.)
Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej akcjonariuszowi pośrednio, wskutek bezprawnych decyzji wymierzonych przeciwko spółce, może przybrać dwojaką postać - jako roszczenie uzupełniające wobec roszczenia odszkodowawczego samej spółki, bądź jako własne roszczenie za szkodę wyrządzoną z tytułu pośredniego naruszenia jego praw i interesów, wykraczające ponad szkodę spółki.
W razie uznania, że akcjonariusz dochodzi własnego roszczenia z tytułu szkody wyrządzonej pośrednim naruszeniem jego praw i interesów, spoczywa na nim obowiązek wykazania przesłanek odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa. Wydanie wadliwej decyzji administracyjnej, będące działaniem bezprawnym, stanowi wypełnienie tylko jednej z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa i nie zwalnia poszkodowanego z obowiązku wykazania także szkody i normalnego związku przyczynowego pomiędzy wydaniem wadliwej decyzji a szkodą. Obowiązki poszkodowanego w tym względzie określa art. 361 k.c.
Wyrok SN z dnia 26 marca 2014 r., V CSK 284/13
Standard: 65827 (pełna treść orzeczenia)
Działanie szkodzące spółce, może pośrednio naruszyć prawa akcjonariusza wpływając na wartość posiadanych przez niego akcji. Jeżeli będzie ono związane z wykonywaniem władzy publicznej nie ma podstaw do ograniczenia przysługującego każdemu, zatem także akcjonariuszowi, konstytucyjnego prawa do odszkodowania.
Wskazać należy na dwie możliwości:
(1) szkoda akcjonariusza jest pochodną szkody spółki i
(2) szkoda akcjonariusza ma charakter samodzielny i wykracza poza szkodę spółki.
W drugim wypadku na akcjonariuszu spoczywa ciężar wykazania przesłanek odpowiedzialności władzy publicznej za szkodę wyrządzoną z tytułu pośredniego naruszenia jego praw i interesów - w zakresie wykraczającym ponad szkodę spółki.
Wystąpienie przez akcjonariusza z powództwem o naprawienie szkody, będącej pochodną (refleksem) szkody wyrządzonej spółce oznacza konieczność wykazania wszystkich przesłanek odpowiedzialności deliktowej. W pierwszym rzędzie rozważenia wymaga czy szkoda obejmująca nieuzyskane korzyści z tytułu potencjalnego wzrostu wartości akcji stanowi szkodę ewentualną, nie podlegającą wyrównaniu, czy szkodę podlegającą kompensacji jako lucrum cessans. Szkoda ewentualna wynikła z utraty szansy (hipotetyczna) nie podlega w polskim systemie prawnym kompensacie, chyba że potencjalne powstanie korzyści zostanie wykazane ze szczególnie wysokim prawdopodobieństwem (por. uchwała SN (7) z dnia 17 czerwca 1963 r., III CO 38/62). Ten rodzaj szkody charakterystyczny jest zwłaszcza dla działalności inwestycyjnej, rozciągniętej w czasie i opartej na wielu niewiadomych. Dopiero po wykluczeniu tego rodzaju szkody Sąd powinien przystąpić do badania szkody obejmującej utracone korzyści. Przy jej ocenie istotne znaczenie ma wieloczłonowy związek przyczynowy, obejmujący dwustopniowe badanie przyczynowości adekwatnej, tj. przez test conditio sine qua non oraz wartościowanie zależności między badanymi elementami sytuacji faktycznej z punktu widzenia normalności następstw (art. 361 § 1 k.c.)
Wyrok SN z dnia 22 czerwca 2012 r., V CSK 338/11
Standard: 65825 (pełna treść orzeczenia)