Curia inhabilis (art. 48[1] k.p.c.)

Wyłączenie sędziego w postępowaniu cywilnym (art. 48 - 54 k.p.c.)

Rozpoznanie sprawy przez sąd, w którym pełni służbę sędzia, podlegający wyłączeniu na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., który nie zasiada w składzie tego sądu, nie skutkuje nieważnością postępowania na podstawie art. 379 pkt. 4 k.p.c.

Uchwała SN z dnia 13 października 2022 r., III CZP 95/22

Standard: 63126 (pełna treść orzeczenia)

Artykuł 48[1] k.p.c. to nowe rozwiązanie legislacyjne, które zostało wprowadzone na podstawie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1469 ze zm.). Przepis ten wszedł w życie z dniem 7 listopada 2019 r. i miał - w założeniu ustawodawcy - zapewnić obiektywną bezstronność sądu przez wyłączenie pozostałych sędziów orzekających w danym sądzie, jeżeli w sprawie zaszła jedna z przyczyn wyłączenia wymienionych art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. w odniesieniu do któregoś z sędziów tego sądu.

Faktycznie jest to postać curia inhabilis, a nie iudex inhabilis, której koncepcja sprowadza się do przyjęcia, że sam fakt orzekania w tym samym sądzie, w którym zaistniała przyczyna wyłączenia sędziego wymieniona w powołanych przepisach, może w odczuciu stron postępowań budzić wątpliwości co do bezstronności innych sędziów orzekających w tym samym sądzie. Nie rozważa się w tym wypadku stosunków służbowych czy towarzyskich łączących pozostałych sędziów z sędzią wyłączonym na podstawie któregoś z czterech pierwszych punktów art. 48 § 1 k.p.c.

W uzasadnieniu nowelizacji wprost wskazano na konieczność wykluczenia „oczywistych zależności osobistych (koleżeńskich, towarzyskich) między wyłączonym sędzią a pozostałymi sędziami danego sądu na rozstrzygnięcie danej sprawy”. Nie ma przy tym znaczenia, że sędzia wyłączony nie został wylosowany do rozpoznania tej konkretnej sprawy, czy nawet orzeka w innym pionie niż pion, w który toczy się dana sprawa. Nie ma również znaczenia wielkość sądu, aczkolwiek w praktyce oczywiste jest, że omawiany problem zależności osobistych nabiera szczególnego znaczenia w małych sądach, zaś w sądach liczących kilkudziesięciu czy kilkuset sędziów w wielu wypadkach traci na znaczeniu, niemniej ustawodawca uznał, że postrzeganie sądu - nawet w tej ostatniej sytuacji - jest wartością nadrzędną. Konsekwencją wyłączenia sędziego w sytuacjach, gdy jest on osobiście zainteresowany w sprawie, jest rozpoznanie sprawy przez inny sąd.

W razie stwierdzenia wyłączenia sędziego będącego stroną wynikającego z mocy samej ustawy (art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c.) sąd właściwy powinien, zgodnie z art. 48[1] k.p.c., wystąpić do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie innego sądu równorzędnego do rozpoznania tej sprawy, a sąd przełożony powinien wyznaczyć taki sąd. Nie ma zatem podstaw do zastosowania w tej sytuacji art. 44[1] k.p.c.

Postanowienie SN z dnia 2 grudnia 2021 r., III CO 91/21

Standard: 57955 (pełna treść orzeczenia)

W razie stwierdzenia wyłączenia sędziego będącego stroną postępowania, wynikającego z mocy samej ustawy (art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c.), Sąd Rejonowy powinien, zgodnie z art. 48[1] k.p.c., wystąpić do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie innego sądu rejonowego do rozpoznania tej sprawy, a sąd przełożony powinien wyznaczyć inny równorzędny sąd. Nie ma zatem podstaw do zastosowania w tej sytuacji art. 44[1] § 1 k.p.c., 

Postanowienie SN z dnia 6 października 2021 r., II CO 118/21

Standard: 57958 (pełna treść orzeczenia)

Wykładnia art. 48[1] k.p.c. prowadząca do uznania, iż sąd, który występuje na mocy tego przepisu do sądu przełożonego, należy rozumieć szeroko, tj. jako jednostkę organizacyjną wymiaru sprawiedliwości, nie zasługuje na aprobatę, a to przede wszystkim z uwagi na to, iż nie wynika z treści powyższego przepisu, iżby miało chodzić o sąd w innym znaczeniu, niż sąd orzekający, a zatem rozpoznający sprawę w ustalonym zgodnie z odrębnymi przepisami składzie, który z uwagi na wyłączenie wyznaczonego na zasadach ogólnych sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis) nie może sprawy rozpoznać.

Art. 48[1] k.p.c. interpretowany we wskazany powyżej sposób, tj. jako dotyczący sądu będącego jednostką organizacyjną wymiaru sprawiedliwości, w praktyce mógłby prowadzić do powstania ryzyka wypaczenia sensu ogólnych zasad odnoszących się do ustalenia właściwości miejscowej sądu.

Postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., II CO 123/21

Standard: 57959 (pełna treść orzeczenia)

Art. 48[1] k.p.c. jest przepisem szczególnym do art. 44 k.p.c.,

Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o wyznaczenie innego sądu równorzędnego” nie mieści się w pojęciu rozpoznania sprawy (rozumianej jako roszczenia poddanego pod osąd), lecz jest jedynie podjęciem innej czynności, o której mowa w art. 44 k.p.c. Do tej sytuacji nie będzie miał więc zastosowania art. 48[1] k.p.c., który dotyczy wyznaczenia sądu do „rozpoznania sprawy”

Postanowienie SN z dnia 17 września 2020 r., I CO 95/20

Standard: 57961 (pełna treść orzeczenia)

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.