Rozliczenie kosztów budowy urządzeń przesyłowych na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu
Urządzenia przesyłowe (art. 49 k.c.)
Art. 49 k.c. i art. 191 k.c. nie regulują kwestii rozliczenia kosztów budowy urządzeń przesyłowych. Nie odnoszą się do ewentualnych rozliczeń przepisy art. 224-231 k.c. w części dotyczącej zwrotu wartości poczynionych nakładów. Przepisy te zakładają poczynienie nakładów na cudzej nieruchomości w okresie, gdy znajdowała się ona w posiadaniu osoby, która poczyniła nakłady. Z reguły budowa urządzeń, o których mowa w art. 49 k.c., przez przyszłego odbiorcę energii, następuje na nieruchomości stanowiącej jego własność lub innej osoby, a nie na nieruchomości przedsiębiorstwa, w którego skład urządzenia te wchodzą dopiero po przyłączeniu do sieci należącej do tego przedsiębiorstwa.
W uzasadnieniu uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 1991 r., W 4/91 wyrażony został pogląd, powtórzony następnie w literaturze, że podstawy prawnej do rozliczenia tych kosztów nie można się także dopatrywać w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. Stanowisko to oparte na założeniu, że zawsze odbiorca energii, ponosząc koszty budowy urządzeń, dokonuje tego bądź z własnej inicjatywy, godząc się z góry, że po przyłączeniu do sieci staną się one własnością przedsiębiorstwa, bądź w wyniku umowy z przedsiębiorstwem, jest za daleko idące. Nie wzięto bowiem pod uwagę, że finansowanie przez odbiorcę budowy urządzenia energetycznego może być wymuszone praktyką monopolistyczną.
W razie gdy odbiorca energii, w rezultacie praktyki monopolistycznej przedsiębiorstwa energetycznego, sfinansował budowę urządzeń, o których mowa w art. 49 k.c., może on dochodzić zwrotu poniesionych kosztów na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Uzyskana bezpodstawnie przez przedsiębiorstwo korzyść majątkowa odpowiada wartości przejętego na własność mienia, co niekoniecznie musi się równać kosztom budowy poniesionym przez przyszłego odbiorcę energii.
Wyrok SN z dnia 7 listopada 1997 r., II CKN 424/97
Standard: 55898 (pełna treść orzeczenia)
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i nienależnym świadczeniu nie mogą stanowić podstawy roszczeń o zwrot kosztów budowy urządzeń przyłączonych do przedsiębiorstwa, jakie by mogły przysługiwać osobie, która je wzniosła własnym kosztem. Nie jest to uzasadnione, ponieważ dokonała ona tego bądź z własnej inicjatywy, godząc się z góry na to, że po przyłączeniu do sieci przedsiębiorstwa staną się one własnością tego ostatniego, bądź w wyniku przyjęcia (wyraźnego lub dorozumianego) warunku postawionego jej przez przedsiębiorstwo energetyczne, od spełnienia którego uzależniło ono przyłączenie wybudowanych urządzeń do sieci energetycznej (paliwowej). Dochodzi wówczas do zawarcia umowy, która nie może być uznana za sprzeczną z prawem lub z zasadami współżycia społecznego (art. 58 kc).
Obecnie zainteresowane strony mogą - stosownie do zasady swobody umów - określać w drodze porozumienia, kto ma ponosić te koszty, i nie jest wyłączone umowne obciążenie nimi odbiorcy. On bowiem jest zainteresowany podłączeniem jego nieruchomości do wspólnej sieci i odnosi z tego korzyść, natomiast przedsiębiorstwa energetyczne w okresie trwających trudności gospodarczych nie mają z reguły środków na podłączenie odbiorców do wspólnej sieci na swój koszt, zwłaszcza przy utrzymującej się nierentowności dostaw energii elektrycznej i paliw gazowych.
Uchwała TK z dnia 4 grudnia 1991 r., W 4/91
Standard: 55899 (pełna treść orzeczenia)