Zajęcie prawa, z mocy którego dłużnik może żądać działu majątku (art. 912 k.p.c.)

Egzekucja z innych praw majątkowych (art. 909 - art. 912 k.p.c.) Wyłączenie uprawnienia do żądania zniesienia współwłasności; spory o prawo żądania zniesienia współwłasności (art. 210 k.c. i art. 618 k.p.c.)

Wyświetl tylko:

Zajęcie powoduje nabycie przez wierzyciela uprawnienia do żądania podziału majątku na takich zasadach, jakie przysługiwały dłużnikowi oraz rozciąga się na składniki majątkowe, które dłużnik otrzyma w wyniku postępowania. Występując do sądu o dział spadku, wierzyciel powinien wykazać swoją legitymację przez dołączenie odpisu protokołu zajęcia lub zaświadczenia komornika o zajęciu.

Zgodnie z art. 911[4] k.p.c. zajęcie prawa obejmuje również wszelkie wierzytelności i roszczenia przysługujące dłużnikowi z tytułu zajętego prawa, nawet jeżeli powstały po zajęciu.

Tak wiec zajęciem objęte jest nie tylko prawo, które zostało zajęte. Zajęcie prawa obejmuje także wszelkie wierzytelności i roszczenia przysługujące uprawnionemu z tytułu tego prawa, przy czym chodzi tu o wierzytelności i roszczenia majątkowe.

Postanowienie SO w łodzi z dnia 25 marca 2022 r., III Ca 159/21

Standard: 58577 (pełna treść orzeczenia)

Sądy OkręgowePrawo cywilne

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wyłącznie przeciwko dłużnikowi nie jest możliwe zajęcie praw, które przysługują także osobom trzecim pozostającym poza tym postępowaniem. Podstaw takiego zajęcia nie można wywodzić z art. 912 k.p.c. Przepis ten dotyczy bowiem zajęcia prawa do żądania działu majątku wspólnego osób trzecich i dłużnika, a zatem dotyczy sytuacji, w której przedmiot owego działu wchodzi już do majątku dłużnika. Przepis art. 912 k.p.c. nie stanowi podstawy dla zajęcia wynikającego z umowy lub ustawy uprawnienia do żądania określonego świadczenia od kontrahenta w sytuacji, gdy dopiero realizacja tego świadczenia mogłaby prowadzić do powstania po stronie dłużnika współwłasności rzeczy. 

Wyrok SA w Łodzi z dnia 13 marca 2019 r., I ACa 580/18

Standard: 58794 (pełna treść orzeczenia)

Sądy ApelacyjnePrawo cywilne

W wyniku skutecznego zajęcia uprawnienia dłużnika do żądania podziału majątku wspólnego uczestników obecnego postępowania wierzyciel na podstawie art. 887 § 1 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c. i 912 § 1 k.p.c. staje się legitymowany czynnie do żądania podziału majątku małżonków po ukształtowaniu między nimi rozdzielności majątkowej na podstawie wyroku z dnia 21 grudnia 2012 r.

W wyniku zajęcia uprawnienia do dokonania podziału wierzyciel realizuje to uprawnienie dłużnika na podstawie tzw. substytucji procesowej i może samodzielnie złożyć wniosek o dokonanie odpowiedniego podziału majątku dłużnika (zniesienia współwłasności między tymi osobami). Skuteczne złożenie tego wniosku nie jest uzależnione od dotychczasowego przebiegu egzekucji wierzyciela wobec dłużnika (por. uz. uchwały SN z dnia 14 września 2016 r., III CZP 36/16).

Zajęcie prawa do żądania podziału majątku wspólnego tworzy dla uprawnionego i pozostałych współwłaścicieli kategoryczny zakaz samodzielnego wykonywania zajętego prawa w jakiejkolwiek formie prawnej, sprzecznie z interesem egzekwującego wierzyciela. 

Postanowienie SN z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 718/16

Standard: 58660 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

W piśmiennictwie generalnie dopuszcza się żądanie zniesienia współwłasności przez wierzyciela współwłaściciela w toku postępowania egzekucyjnego, a jako podstawę legitymacji wierzyciela wskazuje się art. 887 § 1 w związku z art. 902 k.p.c. albo art. 912 § 1 k.p.c. samodzielnie lub w powiązaniu z art. 895 § 1 k.p.c. Nie ma natomiast zgodności co do przesłanek powstania po stronie wierzyciela legitymacji czynnej. 

Zgodnie z pierwszym stanowiskiem, żądanie zniesienia współwłasności jest uzależnione od wcześniejszego braku wyników egzekucji skierowanej bezpośrednio do udziału dłużnika w prawie własności. Według drugiego poglądu, możliwość zgłoszenia tego żądania jest niezależna od wcześniejszego przebiegu egzekucji i powstaje z mocy samego zajęcia na podstawie art. 886 w związku z art. 912 § 1 k.p.c. 

Przekonywające jest to drugie stanowisko, obecnie zdecydowanie dominujące, zaś pierwsze stanowisko nie znajduje podstaw prawnych.

Zajętym prawem, upoważniającym dłużnika do żądania zniesienia współwłasności (art. 912 § 1 k.p.c.), jest udział we własności. Zajęcie jest dokonywane przez właściwego komornika zgodnie z art. 895 § 1 k.p.c. Ponieważ z udziałem we współwłasności jest związane uprawnienie do żądania zniesienia współwłasności (art. 210 § 1 k.c.), także to uprawnienie staje się przedmiotem zajęcia.

Jako podstawa legitymacji wierzyciela jest wskazywany art. 887 § 1 k.p.c., który wprawdzie odnosi się do skutków zajęcia wynagrodzenia za pracę, jednak na podstawie odesłań zamieszczonych w art. 902 i 909 k.p.c. ma odpowiednie zastosowanie do skutków zajęcia innych wierzytelności oraz innych praw majątkowych. Zgodnie z art. 887 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., z mocy samego zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika. Wierzyciel nie wykonuje zatem własnego prawa podmiotowego, lecz realizuje uprawnienie przysługujące dłużnikowi. Pozycja wierzyciela jest określana jako ustawowa substytucja procesowa (podstawienie procesowe).

Artykuł 912 § 1 k.p.c. przewiduje możliwość żądania przez wierzyciela działu majątku, nie stanowi jednak samodzielnego źródła uprawnienia do żądania zniesienia współwłasności. Bezpośrednią podstawę tego żądania stwarza art. 887 § 1 k.p.c. (w związku z art. 902 lub 909 k.p.c.), na mocy którego wierzyciel w wyniku zajęcia uzyskuje możliwość wykonywania praw i roszczeń dłużnika, w tym uprawnienia do żądania zniesienia współwłasności.

Przyjęcie, że art. 912 § 1 k.p.c. wymaga stosowania łącznie z art. 887 w związku z art. 902 lub 909 k.p.c., nie daje jednak odpowiedzi na pytanie o zakres, w jakim wierzyciel może wykonywać "prawa i roszczenia" przysługujące dłużnikowi. Przepisy te nie pozwalają zwłaszcza jednoznacznie stwierdzić, czy ewentualne ograniczenia tych uprawnień wynikające z umów, których stroną był dłużnik, wiążą także wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Rozstrzygnięcia zagadnienia dotyczącego związania wierzyciela jednego ze współwłaścicieli umową zawartą na podstawie art. 210 § 1 zdanie drugie i trzecie k.c. należy więc poszukiwać w wykładni tego przepisu dokonanej w związku z art. 221 k.c. oraz art. 16 ust. 2 pkt 4 i art. 17 u.k.w.h.

Art. 912 § 1 i art. 887 § 1 w związku z art. 902 lub art. 909 k.p.c. przewidują wprowadzenie wierzyciela w sytuację prawną współwłaściciela wynikającą z zajętego udziału, pozwalając na wykonanie prawa do żądania zniesienia współwłasności i zaspokojenie się z aktywów uzyskanych w wyniku podziału rzeczy wspólnej.

Wierzyciel, zgłaszając to żądanie nie wykonuje własnego prawa podmiotowego, lecz działa jedynie w zastępstwie dłużnika, jednak żaden z powołanych przepisów nie wprowadził expressis verbis ustawowego wyjątku od zasady skuteczności inter partes umowy zawartej przez współwłaścicieli.

Zajęcie udziału przez wierzyciela egzekwującego nie może być rozumiane jako nabycie przez niego udziału we współwłasności.

Uchwała SN z dnia 14 września 2016 r., III CZP 36/16

Standard: 46227 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Ustanie wspólności majątkowej dłużnika i jego małżonka na skutek orzeczenia sądu oraz dokonany orzeczeniem sądu podział majątku, który był objęty tą wspólnością, wyłącza możliwość zaspokojenia się wierzyciela z przedmiotu, który – gdyby nie te zdarzenia – mógł służyć jego zaspokojeniu.

W interesie wierzyciela jest, żeby przedmiot ten został w wyniku podziału majątku wspólnego przyznany dłużnikowi. Wierzyciel może do tego doprowadzić, jeżeli weźmie udział w postępowaniu, którego wynikiem jest podział majątku wspólnego, jednak jest to możliwe tylko wówczas, gdy toczy się postępowanie nieprocesowe o podział majątku wspólnego (art. 566 i 567 k.p.c.). Jeżeli postępowanie takie nie toczy się, wierzyciel może zająć prawo dłużnika do żądania podziału majątku wspólnego (912 k.p.c.) i wystąpić na tej podstawie o podział majątku wspólnego. Wierzyciel jest jednak pozbawiony możliwości wpływu na sposób podziału majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, gdy podział majątku wspólnego zostaje orzeczony już w sprawie, której wynik powoduje ustanie małżeńskiej wspólności majątkowej, np. w sprawie o rozwód lub separację.

W każdym razie wierzyciel może poszukiwać zaspokojenia z przedmiotów, które w wyniku podziału majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka otrzymał dłużnik, z sumy pieniężnej otrzymanej przez dłużnika od jego małżonka tytułem spłaty lub dopłaty lub z wierzytelności, która z tytułu spłaty lub dopłaty przysługuje dłużnikowi od jego małżonka.

Uchwała SN z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09

Standard: 58661 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.