Rozpoznanie osoby na podstawie jej głosu
Okazanie osoby, wizerunku, rzeczy (art. 173 k.p.k.)
Wątpliwości budzi porównanie brzmienia głosu Romana J. na tle głosów innych mężczyzn, skoro świadek Paweł S. wcześniej na komisariacie słyszał głos oskarżonego i twierdził, że jest on podobny wyłącznie w 60 procentach do głosy sprawcy. W tej sytuacji, poważne zastrzeżenia budziły wnioski przedstawione przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakoby świadek Paweł S. był w pełni wiarygodny, jeżeli chodzi o rozpoznanie głosu sprawcy, gdyż początkowo nie chciał rzucać podejrzeń na oskarżonego, a utwierdził się w podejrzeniach, gdy usłyszał głos sprawcy w Komisariacie Policji w Z.
Wyrok SA we Wrocławiu z dnia 21 maja 2008 r., II AKa 104/08
Standard: 39521 (pełna treść orzeczenia)
Rozpoznanie osoby na podstawie jej głosu jest czynnością prawnie dopuszczalną przez przepisy Kodeksu postępowania karnego i jeżeli polega na identyfikacji głosu „okazywanego” osobie przesłuchiwanej w taki sposób, że ma ona rozpoznać ów głos i przez to tę osobę, po wysłuchaniu odpowiednich kwestii wypowiadanych przez osoby okazywane, stanowi czynność okazania i podlega rygorom przewidzianym w art. 173 k.p.k., jest bowiem okazaniem tej osoby poprzez jej głos w celu rozpoznania.
Ma wprawdzie rację skarżący, kiedy zauważa, że regulujący okazanie art. 173 § 1 k.p.k. przewiduje jedynie okazanie „osoby, jej wizerunku lub rzeczy”, zapomina jednak, że w dalszym fragmencie przepis ten stwierdza, iż następuje to „w celu jej rozpoznania”, czyli dla rozpoznania owej osoby bądź rzeczy. Nie wynika zeń zatem także, aby rozpoznawanie osoby następowało wyłącznie – jak sugeruje to skarżący – poprzez rozpoznanie jej rysów twarzy. W doktrynie procesu karnego wskazuje się trafnie, że rozpoznanie osoby „może nastąpić po jej wyglądzie, głosie i innych cechach”.
Może ono zatem odnosić się także do spostrzeżonej uprzednio przez rozpoznającego jako charakterystycznej np. sylwetki osoby, bez dostrzeżenia, a więc i bez okazywania jej twarzy, bądź jej chodu albo cech szczególnych, jak tatuaże czy blizny w określonych miejscach ciała (np. nogi, ręce), również bez potrzeby okazywania twarzy, czy całej sylwetki rozpoznawanego, a także brzmienia jej głosu lub używania charakterystycznych zwrotów językowych, itd.
W kryminalistyce przyjmuje się zresztą możliwość identyfikacji osoby na podstawie jej głosu (mowy), odróżniając ją wyraźnie od ekspertyzy fonoskopijnej, jako opinii biegłego analizującego nagrania porównawcze głosu.
Także w orzecznictwie sądów powszechnych wskazuje się, że rozpoznanie głosu jest możliwe i dopuszczalne oraz że podlega takim samym rygorom taktycznym i procesowym jak okazanie wizerunku (zob. np. wyrok SA. w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2001 r., II Aka 53/01, wyrok SA. w Lublinie z dnia 15 kwietnia 1999 r., II Aka 54/99).
Przy omawianej czynności nie chodzi o eksperyment w postaci odtworzenia zdarzenia lub jego fragmentu bądź w formie doświadczenia, czyli sprawdzenia możliwości spostrzegania (tu – rozpoznania) czegoś (art. 211 k.p.k.), ale o identyfikację osoby, okazywanej rozpoznającemu, na podstawie jej głosu, tzn. wypowiadania przez nią określonych zdań i słów. Jest to więc okazanie, w którym poprzez rozpoznanie głosu, dochodzi do rozpoznania (identyfikacji) osoby. Tym samym czynność owa winna odpowiadać właśnie wymogom art. 173 k.p.k. Należy zatem przeprowadzić ją tak, aby wykluczyć sugestię (art. 173 § 1 zd. 2), co oznacza m.in., że rozpoznający nie powinien widzieć osób, których głos ma usłyszeć dla rozpoznania, powinien on skupić się na rozpoznawaniu głosu, bez wspomagania tegoż innymi sugerującymi spostrzeżeniami.
Osoba, której głos ma być przedmiotem rozpoznania, powinna być w grupie co najmniej czterech osób (art. 173 § 3), wypowiadających takie same kwestie.
Dla skutecznej identyfikacji osoby po głosie ważne jest, aby zasłyszany, a obecnie wypowiadany dla rozpoznania, tekst był w miarę dłuższy, zaś rozpoznający wskazał cechy, w oparciu o które głos ten rozpoznał, identyfikując daną osobę (wyrok SA w Lublinie z dnia 15 kwietnia 1999 r., II AKa 54/99).
Postanowienie SN z dnia 26 maja 2004 r., V KK 22/04
Standard: 35489 (pełna treść orzeczenia)