Pierwotny, następczy, bezsukcesyjny brak zdolności sądowej
Brak zdolności procesowej, sądowej, w składzie organu (art. 199 § 1 pkt 3 i art. 379 pkt 2 i art. 401 pkt 2 k.p.c.) Podjęcie postępowania z urzędu (art. 180 k.p.c.) Postanowienie o umorzeniu postępowania (art. 355 k.p.c.) Zdolność sądowa (art. 64 k.p.c.) Zawieszenie postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
Jeżeli nastąpi pierwotny brak w składzie organu uprawnionego do działania za stronę powodową i ma on charakter nieusuwalny albo nie zostanie uzupełniony w terminie, sąd powinien znieść postępowanie i pozew odrzucić (art. 199 § 1 pkt 3 i § 2 w zw. z art. 71 kpc). W przypadku natomiast gdy brak ten istnieje od początku postępowania i dotyczy strony pozwanej, a nie został uzupełniony w ustalonym przez sąd terminie, postępowanie winno ulec zawieszeniu na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 kpc. Z kolei jeśli brak właściwego organu uprawnionego do działania za stronę nastąpił w toku postępowania i również nie został w wyznaczonym terminie uzupełniony, sąd znosi postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakiem i zawiesza postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 w zw. z art. 71 kpc.
Jeżeli braki w zakresie reprezentacji procesowej występują po stronie pozwanej, nie ma zastosowania art. 199 § 1 pkt 3 kpc. W sytuacji, gdy brak w zakresie reprezentacji procesowej pozwanego ma charakter pierwotny (zachodzi od początku postępowania), sąd powinien wezwać powoda do spowodowania, aby brak ten został uzupełniony – pod rygorem zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 kpc (zob. R. Flejszar, w: Góra-Błaszczykowska, Komentarz KPC, 2020, t. IA, art. 70, Nb 5).
W myśl art. 180 § 1 pkt 3 1 kpc postępowanie zostanie podjęte w razie uzupełnienia braków, a także, gdy został ustanowiony kurator na mocy art. 69 § 1 kpc lub art. 42 § 1 kc. W przeciwnym razie sąd umorzy postępowanie z urzędu na podstawie art. 182 § 1 pkt 1 kpc. Tak samo sąd powinien postąpić, jeśli brak w zakresie reprezentacji procesowej istniejący już w chwili wszczęcia postępowania – a taka sytuacja miała miejsce w tej sprawie - zostałby dostrzeżony na jego dalszym etapie (zob. Komentarz do art. 70 kpc red. nacz. Rylski/red. cz. III Olaś 2023, wyd. 2/M. Dziurda/P. Rawczyński).
Postanowienie SO w Bydgoszczy z dnia 12 października 2023 r., VIII Gz 126/23
Standard: 83083 (pełna treść orzeczenia)
Następstwem utraty zdolności sądowej strony pozwanej powinno było być zawieszenie postępowania apelacyjnego (art. 174 § 1 pkt 1 w zw. z art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c.), które powinno zostać podjęte z chwilą ustalenia jej ogólnego następcy prawnego (art. 180 § 1 pkt 2 w zw. z art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c.). Odmiennie sąd powinien postąpić w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, albowiem jest wówczas zobowiązany umorzyć postępowanie, a w każdym razie po upływie roku od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny (art. 182 § 1 zd. 2 k.p.c. w brzmieniu sprzed dnia 5 sierpnia 2019 r., a aktualnie art. 182 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Z odpisu z KRS pozwanej spółki wynika, że utrata zdolności sądowej miała charakter bezsukcesyjny (co wynika w szczególności z braku wpisów w Dziale 6). Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym toczyło się zatem z udziałem strony pozwanej, która utraciła byt prawny w wyniku wykreślenia z rejestru przedsiębiorców KRS, a w konsekwencji wyrok tego Sądu z dnia 11 marca 2019 r. został wydany w stosunku do strony nieistniejącej. Nie może więc budzić wątpliwości, że wyrok ten zapadł w warunkach nieważności postępowania - art. 379 pkt 2 k.p.c. (zob. też np. wyroki SN: z dnia 27 października 2004 r., III CK 305/03).
Bezsukcesyjna utrata zdolności sądowej powoda wywołuje potrzebę umorzenia całego postępowania, ponieważ umorzenie postępowania kasacyjnego spowodowałoby uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia sądu II instancji, które pozwany w skardze kasacyjnej kwestionował w całości, a nabywca wierzytelności powoda może odrębnie dochodzić swoich uprawnień (zob. postanowienie SN z dnia 15 lutego 2002 r., V CKN 1100/00).
Utrata zdolności sądowej przez spółkę z o.o. (będącą pozwaną) prowadzi do umorzenia postępowania kasacyjnego, jeżeli nie wchodzi jednocześnie w grę następstwo prawne innej osoby (zob. postanowienie SN z dnia 16 grudnia 2002 r., I CKN 639/00).
Wyrok SN z dnia 14 maja 2021 r., I CSKP 160/21
Standard: 65277 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 58711
Standard: 64108
Standard: 45379
Standard: 30747