Prawa i obowiązki ściśle związane z osobą
Skład spadku (art. 922 § 1 i 2 k.c.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
W wyroku z dnia 31 października 1966 r., II CR 361/66 Sąd Najwyższy uznał, że prawo do renty odszkodowawczej, jako służące wyłącznie zaspokojeniu interesu poszkodowanego, a zatem gasnące wraz z jego śmiercią, nie należy do spadku, podczas gdy roszczenie o zapłatę zaległych rat takiej renty, jako klasyczna wierzytelność majątkowa podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Pogląd ten trzeba uznać za utrwalony w orzecznictwie.
W wyroku z dnia 12 lutego 1971 r., I CR 651/70, jako przykłady ściśle związanych z osobą spadkodawcy praw, Sąd Najwyższy wymienił prawo do renty (art. 444 § 2 k.c.), do alimentacji, do żądania wyłożenia z góry sumy na koszty leczenia lub na koszty przygotowania do innego zawodu oraz do żądania zadośćuczynienia za krzywdę, co do którego istnieje jednak szczególna regulacja prawna dotycząca jego dziedziczności (art. 445 § 3 k.c.).
O uznaniu konkretnego świadczenia za ściśle związane z osobą zmarłego, co wyłącza jego dziedziczność, można mówić w wyjątkowych okolicznościach. Niewątpliwie jednak o tym, jakie prawa i obowiązki zmarłego weszły w skład spadku, decyduje ich stan istniejący w chwili jego otwarcia. Inaczej mówiąc, odziedziczyć można tylko te prawa majątkowe, które w chwili otwarcia spadku już istniały, choćby pod postacią ekspektatywy, tworząc masę spadkową.
Uchwała SN z dnia 19 października 2018 r., III CZP 29/18
Standard: 25227 (pełna treść orzeczenia)
Spośród praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które są ściśle związane z jego osobą i wskutek tego nie wchodzą w skład spadku, można przykładowo wymienić:
1. prawa i obowiązki o treści majątkowej wynikające ze stosunków rodzinnych (w tej grupie największe praktyczne znaczenie ma prawo do żądania środków otrzymania [alimentów] i odpowiadający mu obowiązek alimentacyjny; prawo to gaśnie z chwilą śmierci uprawnionego, a w razie śmierci zobowiązanego odpowiedni obowiązek nie przechodzi na jego spadkobierców - art. 139 k.r.o., ale może powstać w stosunku do zobowiązanego w dalszej kolejności - art. 132 k.r.o. );
2. prawo do renty i odpowiadający mu obowiązek, które nie wynikają ze stosunków rodzinnych, a których źródłem może być umowa lub jednostronna czynność prawna w formie zapisu testamentowego (art. 968 k.c.) albo czyn niedozwolony (art. 907 § 1 k.c. w związku z art. 444 k.c. – renta przyznana w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, bądź orzeczenie sądowe (art. 913 § 1 k.c.);
3. inne prawa majątkowe, które ex definitione nie mogą trwać dłużej niż przez okres życia uprawnionego, jak użytkowanie (art. 266 k.c.), służebności osobiste (art. 290 k.c.), prawo dożywocia (art. 908 i 911k.c.);
4. niektóre umowne stosunki obligacyjne ulegają rozwiązaniu z chwilą śmierci jednej ze stron, przy czy m zwykle skutek ten zależy od dalszych okoliczności określonych w ustawie lub w treści umowy;
5. prawo do zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia albo naruszenia dóbr osobistych wymienionych w art. 445 § 2 k.c. (wyjątek – roszczenie z tego tytułu zostało uznane na piśmie albo powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego - art. 445 § 3 k.c.).
W wypadku wymienionym wyżej w punkcie 1 wyjątek dotyczy rat alimentacyjnych, które stały się wymagalne za życia uprawnionego i zostały prawomocnie zasądzone, ale nie przekazane uprawnionemu, należą do spadku po uprawnionym (orzeczenie SN z 15 lipca 1965 r., III CO 36/65).
Nie przechodzi na spadkobierców prawo dożywocia ustanowione na rzecz dożywotnika (art. 908 i 911 k.c.) z wyjątkiem – podobnie jak przy rencie – roszczeń o świadczenia należne za czas do śmierci uprawnionego (orz. SN z 1 marca 1954 r., II CO 1/54).
W razie ustanowienia renty prawo do pobierania renty – ze względu na jej osobisty charakter – wygasa ze śmiercią uprawnionego. Natomiast zaległe raty z tytułu renty stanowią wierzytelność spadkodawcy, która przechodzi na jego spadkobiorcę (orz. SN z 28 grudnia 1966 r., I PR 536/66). Jeżeli uprawniony do renty dożył dnia płatności renty płatnej z góry, to należy mu się całe świadczenie przypadające na dany okres, chociażby przypadały z góry także na czas po ustaleniu obowiązku płacenia renty; np. gdy pobrał rentę z góry za maj i zmarł 2 maja, to jego spadkobiercy nie są zobowiązani do zwrotu.
W przypadku renty płatnej z dołu uprawnionemu należy się tylko ta część raty, która przypada za okres do ustania obowiązku, a więc gdy uprawniony zmarł np. 15 maja, to jego spadkobiercy mogą żądać tylko połowę renty za maj – art.594 k.z., obecnie art. 905 k.c.. Analogiczna sytuacja ma miejsce w razie śmierci zobowiązanego do świadczenia renty.
Wyrok SO w Koszalinie z dnia 13 września 2018 r., VII Ca 473/18
Standard: 38349 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 30612
Standard: 38351