Konstytucyjne podstawy przepadku rzeczy
Pozbawienie prawa własności, wywłaszczenie, przepadek rzeczy Przepadek rzeczy (art. 46 Konstytucji)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
Zgodnie z art. 46 Konstytucji RP przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Art. 46 Konstytucji formułuje dwie zasady związane ze stosowaniem przepadku rzeczy: nakaz określania w ustawie przypadków, w których dopuszczalne jest orzeczenie przepadku rzeczy (zasada ustawowej wyłączności określenia przesłanek orzekania przepadku rzeczy) oraz wskazanie na orzeczenie sądu jako podstawę zastosowania przepadku rzeczy. I tak, art. 45 § 3 k.k. (wprowadzony do Kodeksu karnego nowelizacją z 2003 r.) ustanawia domniemanie prawne co do przynależności do sprawcy składników majątku (stanowiących korzyść) przetransferowanych przezeń na inny podmiot. W stosunku do tego właśnie mienia – chociażby nie stanowiło ono własności sprawcy – następuje skutek prawny w postaci orzeczenia przepadku lub zabezpieczenia jego wykonania. W takim razie, wskazaną treść domniemania należy traktować jako ustawową podstawę możliwego zakresu tego orzeczenia, tym samym zaś, jako mającą bezpośredni związek z zakresem odpowiedzialności karnej oskarżonego w ramach orzekanego lub zabezpieczanego wobec niego środka (co do materialno-procesowego charakteru domniemania z art. 45 § 3 k.k. zob. uchwałę SN z 17 marca 2005 r., I KZP 4/05).
W przypadku art. 45 § 3 k.k. fakt, którego domniemanie dotyczy, uznaje się – z mocy samego prawa – za udowodniony (ustalony) bez przeprowadzania dowodów, zaś do jego wzruszenia może dojść jedynie w wyniku obalenia domniemania. Osoba trzecia, na którą (być może) przeniesione zostały korzyści z przestępstwa, może zatem wystąpić z powództwem o obalenie domniemania z art. 45 § 3 k.k. (obecnie art. 293 § 7 k.p.k., uprzednio – art. 45 § 4 k.k.); pozew ten jest tymczasowo wolny od opłat (art. 29b § 1 k.k.w.), a jego uwzględnienie zamyka drogę do realizacji przepadku przedmiotów należących do osoby trzeciej lub spieniężenia ich w toku egzekucji na poczet należności pieniężnych przypadających od skazanego.
Wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2024 r., II CSKP 714/22
Standard: 83090 (pełna treść orzeczenia)
Z wyroku o sygn. SK 34/04 wypływają istotne dyrektywy: wykonywanie prawa własności w zgodzie z obowiązującym prawem powinno gwarantować właścicielowi ze strony władz publicznych nieingerencję, dlatego też przepadek, o ile jest w ogóle dopuszczalny na mocy ustawy, może nastąpić na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, przy czym orzeczenie przepadku poprzedzone być musi rzetelną sądową analizą postawy właściciela.
Jeżeli w razie dopuszczalnego w danym systemie prawnym przepadku narzędzi przestępstwa wymaga się niezbędnych gwarancji proceduralnych - to nie jest dopuszczalne, aby gwarancji takich była pozbawiona przymusowa sprzedaż rzeczy (pozbawienie własności) należącej do osoby trzeciej, która nie dopuściła się czynu penalizowanego karą administracyjną (a więc czynu niebędącego nawet wykroczeniem) i w stosunku do której nie było prowadzone żadne postępowanie poprzedzające wystawienie tytułu egzekucyjnego. Oznaczałoby to bowiem, że tego rodzaju sytuacja wkroczenia we własność korzysta z mniejszych gwarancji ochrony niż poniesienie majątkowych konsekwencji własnego czynu będącego przestępstwem.
Konstytucyjna ochrona własności oznacza przede wszystkim prawo do spokojnego korzystania z własności, co jest równoznaczne z nakazem nieingerencji we własność ze strony władz publicznych. Zasada ta ma charakter względny, jednakże wszelka ingerencja we własność albo wprowadzenie kontroli korzystania z własności muszą pozostawać w zgodzie z zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji).
Przymusowe pozbawienie własności właściciela jest nie tylko ograniczeniem, lecz także wkroczeniem w istotę tego prawa, co w oczywisty sposób wykracza poza proporcjonalność ograniczenia. Jeżeli bowiem ograniczenie własności jest niedopuszczalne, jeśli jest nieproporcjonalne (przekracza miary art. 31 ust. 3 Konstytucji), to tym bardziej niedopuszczalne jest całkowite pozbawienie własności. Zaznaczyć należy, że sam art. 64 ust. 3 Konstytucji wyklucza możliwość przekroczenia przez ograniczenie własności "istoty własności". Trudno zaś wyobrazić sobie bardziej wyraziste ograniczenie własności niż jej pozbawienie (wyrok TK z 17 grudnia 2008 r., sygn. P 16/08, OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 181).
Wyrok TK z dnia 14 października 2009 r., Kp 4/09, OTK-A 2009/9/134, M.P.2009/68/888
Standard: 1798 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 1799
Standard: 1800
Standard: 1801
Standard: 1802