Postępowanie o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego a bieg terminu z art. 1015 § 1 k.c.
Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1015 k.c.) Zezwolenie sądu na czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (art. 101 § 3 k.r.o.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
Termin przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. nie może się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie na złożenie przez małoletniego spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku. Po prawomocnym zakończeniu tego postępowania oświadczenie małoletniego powinno być złożone niezwłocznie, chyba że termin ten jeszcze nie upłynął.
Termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez przedstawicieli ustawowych dziecka nie może się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie na złożenie oświadczenia w tym przedmiocie. Jeżeli postępowanie przed sądem opiekuńczym zakończyło się wcześniej, oświadczenie o odrzuceniu spadku przez małoletniego może być złożone w dowolnym momencie, aż do upływu terminu. Jeżeli jednak zakończyło się później, powinno być złożone niezwłocznie.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 września 2016 r., III CSK 329/15, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ocena „niezwłoczności” złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez przedstawiciela małoletniego po udzieleniu zezwolenia przez sąd opiekuńczy należy do sądu spadku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wyjaśniano to pojęcie, przyjmując, że nie oznacza ono obowiązku natychmiastowego działania, chodzi bowiem o termin obiektywnie realny, oceniany z uwzględnieniem ogółu okoliczności sprawy i należytej staranności zobowiązanego.
Uchwała SN (7) z dnia 22 maja 2018 r., III CZP 102/17
Standard: 15655 (pełna treść orzeczenia)
W przypadku małoletnich, którzy dziedziczą po swoich rodzicach (rodzicu), po odrzuceniu przez nich spadku, termin na złożenie stosownego oświadczenia spadkowego biegnie od dnia, w którym rodzice małoletniego spadkobiercy złożyli oświadczenie o odrzuceniu spadku. Poczynając od tego dnia, przedstawiciele małoletniego dziedziczącego spadek mogą wystąpić do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku, a od jej uzyskania uzależniona jest skuteczność oświadczenia o odrzuceniu spadku, bowiem odrzucenie spadku jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może bowiem, skutecznie złożyć jedynie osoba, której przysługuje pełna zdolność do czynności prawnych. Skoro małoletni takiej zdolności nie posiada, oświadczenie spadkowe może w jego imieniu złożyć przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny. Termin do złożenia oświadczenia biegnie, zatem od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny dowiedział się o tytule powołania małoletniego do spadku.
Mając na uwadze, iż złożenie oświadczenia w imieniu małoletniego wymaga uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego, wydanego po przeprowadzeniu stosownego postępowania, w którym między złożeniem wniosku do sądu, a wydaniem postanowienia co do istoty sprawy i jego uprawomocnieniem się, upływa czas, na którego bieg wnioskodawca zasadniczo nie ma żadnego wpływu, a które to postępowanie niejednokrotnie może zakończyć się po upływie zawitego terminu wskazanego w art. 1015 § 1 k.c., zdaniem Sądu ocena, czy przedstawiciel ustawowy małoletniego zachował termin określony w art. 1015 § 1 k.c. musi tę okoliczność uwzględniać. W sytuacji bowiem, w której ustawa wymaga uzyskania zgody sądu, od czego uzależniona jest możliwość skutecznego odrzucenia spadku, wystąpienie przez przedstawiciela ustawowego spadkobiercy do sądu opiekuńczego o jej udzielenie przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, sprawia, że termin ten ulega przerwaniu na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 k.c., stosowanego w drodze analogii ( por. postanowienie SN z dnia 28 maja 2015 r., III CSK 352/14).
Powyższe, zdaniem Sądu, wynika z tego, iż możliwość złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego nie zależy wyłącznie od woli jego przedstawiciela ustawowego. Z tego względu ocena, czy przedstawiciel małoletniego zachował termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku powinna między innymi uwzględniać, że nie ma on bezpośredniego wpływu na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym, które mogłoby trwać dłużej niż sześć miesięcy, co w niektórych przypadkach wykluczałoby możliwość odrzucenia spadku, nawet w przypadku złożenia wniosku do sądu o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w pierwszym dniu biegu terminu określonego w art. 1015 § 1 k.c. Nadto, należy mieć na uwadze, iż każda osoba uprawniona do odrzucenia spadku powinna mieć możliwość wykorzystania całego przewidzianego w nim terminu. Z tego punktu widzenia przedstawiciel ustawowy małoletniego nie powinien znaleźć się w gorszej sytuacji niż każdy inny spadkobierca, który dla złożenia oświadczenia o odrzucenia spadku nie musi dokonywać dodatkowych czynności.
Tym samym w sytuacji, w której ustawa wymaga uzyskania zgody sądu, od której uzależniona jest możliwość skutecznego odrzucenia spadku, wystąpienie do sądu o jej udzielenie przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, powinno powodować ten skutek, że termin ten nie biegnie dalej, aż do chwili uprawomocnienia się postanowienia sądu opiekuńczego, w którym udzielił on zgody na odrzucenie spadku.
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż do zachowania terminu na złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wystarczy wniesienie do sądu opiekuńczego stosownego wniosku (por. postanowienie SN z dnia 20 lutego 1963 r., I CR 109/63), a czasu trwania postępowania przed sądem w przedmiocie wyrażenia zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego nie wlicza się do 6-cio miesięcznego okresu na odrzucenie spadku. W efekcie termin 6-cio miesięczny może upłynąć później, niż wynikałoby to z przepisu art. 1015 § 1 k.c., gdyż złożenie wniosku do sądu opiekuńczego o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje zawieszenie – na czas postępowania przed sądem opiekuńczym – biegu terminu określonego w przywołanym przepisie (por. postanowienie SN z dnia 20 listopada 2013 r., I CSK 329/13).
Dla ustalenia upływu tego terminu należy zatem zsumować czas, jaki minął od daty odrzucenia spadku przez rodzica do chwili wystąpienia okoliczności zawieszającej tj. wystąpienia z wnioskiem do sądu opiekuńczego i czas, po jej ustąpieniu, liczony od daty uprawomocnienia się postanowienia o wyrażeniu zgody na odrzuceniu spadku.
Postanowienie SR w Wieluniu z dnia 28 kwietnia 2017 r., I Ns 231/17
Standard: 9345 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 13031