Tajemnica bankowa w postępowaniu egzekucyjnym
Sprawy egzekucyjne (art. 758 k.p.c.) Tajemnica bankowa (art. 104 - 105 p.b.)
Zgodnie z art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. ł u.p.b. (w wersji obowiązującej w czasie udzielania Komornikowi przez pozwaną informacji dotyczących powoda), bank zobowiązany był na żądanie komornika sądowego do udzielania informacji stanowiących tajemnicę bankową, w zakresie niezbędnym do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, postępowania zabezpieczającego oraz wykonania innych czynności wynikających z jego ustawowych zadań.
Według art. 104 ust. 1 u.p.b. tajemnica bankowa obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje.
Informacje dotyczące kontrahentów posiadacza rachunku bankowego, dokonujących z nim rozliczeń przez wpłaty na ten rachunek są objęte tajemnicą bankową, bowiem dotyczą danych uzyskanych w trakcie realizacji umowy rachunku bankowego.
Przepis art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. ł u.p.b. ze względu na dość ogólne i niejednoznaczne brzmienie wymaga wykładni poprzez odwołanie się do innych przepisów regulujących problematykę informacji, do udzielania których obowiązane są banki na żądanie komornika sądowego w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Wątpliwości w tej materii nie rozwiewa art. 761 § 1 k.p.c., który stanowi ogólnie o informacjach niezbędnych do prowadzenia egzekucji. Natomiast istotnie pomocne w tym względzie są normy zawarte w art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. 2016 r., poz. 1138, ze zm., dalej u.k.s.e.), który nakłada m.in. na banki obowiązek udzielenia na piśmie na żądanie komornika informacji niezbędnych do prawidłowego prowadzenia postępiania egzekucyjnego, wykonania postanowienia o zabezpieczeniu i innych czynności wchodzących w zakresie jego ustawowych zadań, w szczególności dotyczących stanu majątkowego dłużnika oraz umożliwiających identyfikację składników jego majątku.
Dla prawidłowej interpretacji ma też znaczenie obowiązujący wówczas przepis art. 797 [1] k.p.c., uprawniający komornika w razie stosownego zlecenia przez wierzyciela, do poszukiwania majątku dłużnika.
Zestawienie przepisów regulujących tajemnicę bankową z przepisami mającymi na celu zapewnienie sprawnego i zarazem efektywnego postępowania egzekucyjnego wymaga znalezienia właściwej proporcji pomiędzy ochroną wynikających z tajemnicy bankowej interesów niemajątkowych i majątkowych osób nieuczestniczących w postępowaniu egzekucyjnym oraz szybkim i skutecznym realizowaniem tytułów wykonawczych w drodze przymusowej egzekucji.
Z jednej strony wzgląd na dobra osobiste innych podmiotów nie może wykluczać sprawności postępowania egzekucyjnego, zaś z drugiej strony, czynności podejmowane w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą bez potrzeby naruszać praw osób nieuczestniczących w postępowaniu egzekucyjnym.
Mając na względzie oba powyższe aspekty, skonstatować trzeba, że na gruncie art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. Ł u.p.b., co do zasady bank był obowiązany do udzielania na żądanie komornika sądowego - który z mocy art. 1 u.k.e.s. jest funkcjonariuszem publicznym - w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, informacji odnoszących się do kontrahentów posiadacza rachunku bankowego, który jest zarazem dłużnikiem egzekwowanym. W oparciu bowiem o te dane możliwe jest skierowanie egzekucji do wierzytelności przysługujących temu dłużnikowi w stosunku do innych podmiotów.
Potwierdzeniem takiej wykładni analizowanego przepisu jest jego obecne brzmienie nadane mu ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015, poz. 1311), w którym ustawodawca wprost dookreślił zakres danych, których może żądać komornik sądowy, wskazując, iż chodzi o informacje w zakresie rachunków bankowych, pełnomocnictw do dysponowania rachunkami bankowymi, liczby tych rachunków lub pełnomocnictw, obrotów i stanów tych rachunków, z podaniem wpływów, obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców.
Zasadniczo bank nie jest uprawniony do badania, czy żądane przez komornika sądowego informacje są rzeczywiście niezbędne do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności, czy wierzyciel we wniosku egzekucyjnym wskazał taki sposób egzekucji, który wymaga informacji objętych tajemnicą bankową, względnie, czy inne żądane przez wierzyciela sposoby egzekucji wystarczają do jego zaspokojenia, a także, czy wierzyciel zlecił komornikowi poszukiwanie majątku dłużnika na podstawie art. 797 [1] k.p.c. Brak jest przepisów, które zezwalałyby bankom na tego typu działania. Niewątpliwym jest natomiast, że bank udziela komornikowi sądowemu informacji tylko w związku z prowadzonym przez niego postępowaniem egzekucyjnym. Komornik Sądowy ponosi bowiem własną odpowiedzialność w stosunku do podmiotów nieuczestniczących w postępowaniu egzekucyjnym, o ile pozyskanie informacji objętych tajemnicą bankową nastąpiło w wyniku naruszenia przez sądowy organ egzekucyjny przepisów prawa.
Niemniej jednak w okolicznościach konkretnej sprawy nie można wykluczyć obowiązku banku odmowy udzielenia informacji dotyczących osób trzecich, a stanowiących tajemnicę bankową. Będzie to miało miejsce, w sytuacji, gdy komornik sądowy dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika, na którym znajdują się wolne środki pieniężne w wysokości wystarczającej w pełni na pokrycie jego zobowiązań wskazanych w zawiadomieniu o zajęciu, a pomimo tego komornik sądowy zwraca się do banku o informacje dotyczące kontrahentów posiadacza tego rachunku bankowego. Wówczas bank nie powinien udzielać tego rodzaju informacji bez wezwania komornika o wykazanie ich niezbędności do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Inaczej rzecz ujmując, jedynie w przypadkach, gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości, co do tego, czy żądane przez komornika sądowego informacje rzeczywiście są niezbędne do prawidłowego przeprowadzenia egzekucji, bank jest obowiązany do kontroli żądania sądowego organu egzekucyjnego. Wynika to z ustawowego obowiązku ochrony tajemnicy bankowej i profesjonalnego charakteru prowadzonej przez banki działalności, które w tej materii implikują odpowiednio wysoki poziom należytej staranności.
Wyrok SN z dnia 13 stycznia 2017 r., III CSK 53/16
Standard: 11895 (pełna treść orzeczenia)