Uzupełnienie rozstrzygnięcia o kosztach sądowych na podstawie art. 108 [1] k.p.c.

Koszty procesu (art. 98 - 110 k.p.c.)

Wyświetl tylko:

Poniesienie przez powoda kosztów związanych z doręczeniem za pośrednictwem komornika po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie uzasadnia zasądzenie tych kosztów od pozwanego na podstawie art. 108[1] k.p.c.

Uchwała SN z dnia 20 października 2022 r., III CZP 96/22

Standard: 64603

Zgodnie z art. 108 [1] k.p.c., jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Przepis ten dotyczy wyłącznie rozstrzygnięć dotyczących kwestii związanych z kosztami sądowymi i nie obejmuje on w związku z tym rozstrzygnięć w zakresie kosztów zastępstwa procesowego.

Innymi słowy, przepis ten znajdzie zastosowanie wyłącznie w przypadku braku rozstrzygnięcia w przedmiocie nieuiszczonych przez stronę opłat sądowych na rzecz Skarbu Państwa i nie dotyczy kwestii związanych ze zwrotem kosztów procesu między stronami (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt IV CZ 56/11, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I CSK 555/09).

Art. 108 [1] k.p.c. ma celu dbałość o należne Skarbowi Państwa koszty sądowe i nie reguluje zwrotu kosztów procesu (vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Wrocławiu z dnia 8 luty 2010 r., sygn. akt I ACz 202/10, OSAW rok 2010, nr 4, poz. 195). Powyższe oznacza, że wskazywana przez pełnomocnika odwołującego podstawa prawna nie mogła stać się podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego przez niego wniosku.

Nie można tego wyjątkowego uregulowania traktować, jako wprowadzającego zasadę stosowania konstrukcji uzupełnienia orzeczenia do niepełnych postanowień w przedmiocie kosztów procesu (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I CZ 116/12).

Postanowienie SA w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2015 r., III AUz 185/15

Standard: 10262 (pełna treść orzeczenia)

Jeśli sąd nie rozstrzygnął w wyroku o kosztach procesu, strona może w trybie art. 351 k.p.c. wystąpić w ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia albo doręczenia wyroku (jeśli doręczenie następuje z urzędu) z wnioskiem o uzupełnienie wyroku. W takim wypadku sąd rozstrzyga o wynagrodzeniu kuratora w postanowieniu na posiedzeniu niejawnym. Wyjątek w tym zakresie przewiduje art. 108[1] k.p.c., zgodnie z którym, jeżeli sąd w toku postępowania nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie o tym wydaje na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Postanowienie to sąd wydaje po uprawomocnieniu się orzeczenia co do istoty sprawy (zob. wyrok SN z 30 września 2010 r., sygn.. akt I CSK 555/09).

Art. 108[1] k.p.c. dotyczy sytuacji, w której sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych; przy czym chodzi tu tylko o opłaty i wydatki, którymi sąd obowiązany był obciążyć jedną ze stron postępowania. Przepis ten nie obejmuje zatem swym zakresem uzupełnienia wyroku w zakresie wynagrodzenia kuratora, lecz dotyczy tylko obowiązku poniesienia kosztów sądowych przez każdą ze stron (nieuiszczonych przez strony w toku postępowania.

Jeżeli określone koszty sądowe nie zostały uiszczone przez żadną ze stron, stanowią one należność przysługującą nie stronie, lecz Skarbowi Państwa. W takim wypadku zachodzi potrzeba wyróżnienia w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji kosztów sądowych rozliczanych między stroną (stronami) a Skarbem Państwa na podstawie art. 113 u.k.s.c. lub art. 130[3] § 2 i kosztów procesu rozliczanych między stronami na podstawie art. 98 i n.

Art. 108[1] k.p.c. nie ma zastosowania do wynagrodzenia kuratora. Brak wniosku o uzupełnienie wyroku w przedmiocie wynagrodzenia kuratora uniemożliwia orzeczenie o tym wynagrodzeniu z urzędu.

Postanowienie TK z dnia 14 stycznia 2014 r., P 12/12

Standard: 33843 (pełna treść orzeczenia)

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zażalenie na orzeczenie o zwrocie kosztów procesu przysługuje stronie także wtedy, gdy sąd uwzględnił tylko część żądanych kosztów i nie oddalił pozostałej reszty (uchwała SN z dnia 11 grudnia 1972 r., III PZP 14/72). Nie przysługuje natomiast stronie ten środek odwoławczy, lecz tylko wniosek o uzupełnienie, jeżeli w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji brak w ogóle rozstrzygnięcia o kosztach, a strona we właściwej formie i w przewidzianym terminie zgłosiła wniosek o przyznanie kosztów. Poza tym nawet w razie niezłożenia takiego wniosku i braku rozstrzygnięcia o kosztach w orzeczeniu kończącym stronie działającej bez adwokata radcy prawnego lub rzecznika patentowego przysługuje tylko wniosek o uzupełnienie orzeczenia (art. 109 § 1 k.p.c.). Pogląd ten znajduje podstawę w art. 351 § 1 k.p.c., który wprost stanowi, że wniosek o uzupełnienie przysługuje, jeżeli sąd nie zamieścił w orzeczeniu dodatkowego rozstrzygnięcia, które według przepisów ustawy powinien zamieścić z urzędu.

Wskazane zasady ukształtowały praktykę i nie budziły wątpliwości także w literaturze aż do czasu wprowadzenia do kodeksu postępowania cywilnego art. 108[1]. W świetle tego unormowania, jeżeli nie orzeczono o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objęto całej kwoty należnej z tego tytułu, postępowanie w tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym w każdym czasie sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. W wyniku tej zmiany w literaturze pojawił się pogląd, że obecnie brak wymaganego przez art. 108 k.p.c. orzeczenia o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub nieobjęcie całej kwoty rozstrzygnięciem dotyczącym tych kosztów nie może być potraktowane jako negatywne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie lub zakresie, gdyż z art. 108[1] k.p.c. wynika domniemanie, że orzeczenie sądu jest w takiej sytuacji niepełne i wymaga uzupełnienia.

Zażalenie dotyczy jednak kosztów zastępstwa procesowego, a nie kosztów sądowych, a w zakresie kosztów procesu brak istotnych argumentów uzasadniających odejście od zasad wyrażonych w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1972 r., III PZP 14/72. Także w obecnym stanie prawnym z art. 351 k.p.c. wynika samodzielność aktu rozstrzygania o kosztach procesu, gdyż uzupełnienie orzeczenia w części dotyczącej kosztów następuje niezależnie od tego, czy jednocześnie ma również miejsce uzupełnienie wyroku co do zgłoszonych roszczeń, a nadto w dalszym ciągu istnieje możliwość odrębnego zaskarżenia orzeczenia o kosztach procesu na podstawie art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.

Na podstawie tego przepisu zażalenie przysługuje m.in. na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów. Takie szerokie ujęcie przepisu wskazuje, że ten środek odwoławczy może być wniesiony na każde zawarte w orzeczeniu rozstrzygnięcie dotyczące zwrotu kosztów nawet wtedy, gdy strona stoi na stanowisku, iż należy się jej z tego tytułu większa niż kwota zasądzona.

Także hipoteza art. 394[1] § 1 pkt 2 k.p.c. jest ujęta szeroko. Z tych względów można wywieść wniosek, że gdy rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów procesu w sądzie drugiej instancji zapadło i w ocenie strony jest ono niezgodne z prawem, to przysługuje jej zażalenie.

Za utrzymaniem dotychczasowej praktyki przemawiają także skomplikowane zasady rządzące rozliczeniem kosztów procesu, np. gdy strona złożyła wniosek o zasądzenie kosztów według norm przepisanych, a sąd stosunkowo rozdzielił koszty i zastosował co do niektórych czynności zasadę zawinienia (art. 103 k.p.c.), to po zapadnięciu orzeczenia ani powód, ani pozwany nie są w stanie, aż do otrzymania szczegółowego pisemnego uzasadnienia, zorientować się co do kompletności orzeczenia o kosztach. Poza tym trzeba pamiętać, że przepisy dotyczące opłat za udzielanie stronom pomocy prawnej wprawdzie określają stawki minimalne, niemniej sąd, zasądzając adwokatom i radcom prawnym koszty z tytułu zastępstwa prawnego, bierze pod uwagę nakład pracy, charakter sprawy i ich wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sporu (§ 2 ust 1 rozporządzenia). Także z tych względów strony w chwili zapadania orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów mogą mieć utrudnioną ocenę co do zupełności tego orzeczenia.

Na marginesie trzeba zauważyć że przepis zawarty obecnie w art. 108[1] k.p.c. obowiązywał już od dnia 20 czerwca 1967 r. i stanowił go poprzednio art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 24, poz. 110).

Z tych względów należało przyjąć, że od przedmiotowego orzeczenia przysługuje zażalenie, a ponieważ koszty zastępstwa procesowego dla zastępującego pozwaną radcy prawnego zostały zasądzone przez Sąd Okręgowy poniżej minimalnej stawki (§12 pkt 1 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia), zażalenie, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.), należało uwzględnić, na podstawie art. 398[16] w związku z art. 394[1] § 3 k.p.c.

Postanowienie SN z dnia 4 listopada 2010 r., IV CZ 82/10

Standard: 33844 (pełna treść orzeczenia)

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.