Odpowiedzialność prezesa spółki za rzetelne rozliczanie deklaracji i zeznań podatkowych
Sprawstwo karnoskarbowe (art 9 k.k.s.)
Oskarżony pełnił funkcję prezesa jednoosobowego zarządu spółki z o.o. Z mocy przepisów kodeksu spółek handlowych (w szczególności art. 201 § 1 k.s.h.) oraz ustawy o rachunkowości (zwłaszcza art. 4 ust. 5 ustawy), odpowiadał za całość działalności spółki, w szczególności za zgodne z prawem wywiązywanie się z obowiązków księgowych i podatkowych. Uwolnić się od tej odpowiedzialności mógłby jedynie wtedy, gdyby powierzył całość bądź część swoich obowiązków innej osobie, i to tylko wówczas, gdyby był to ktoś posiadający odpowiednią wiedzę i jednocześnie godzący się na przejęcie obowiązków prezesa w tym zakresie.
Ponoszenie odpowiedzialności za wykonanie obowiązków z zakresu rachunkowości nie oznacza konieczności osobistego prowadzenia ksiąg rachunkowych przez kierownika jednostki (tj. zarząd). Odpowiedzialność zarządu za prowadzenie księgowości spółki może występować w dwóch alternatywnych formach. Zarząd może być odpowiedzialny za prowadzenie rachunkowości, kiedy jest ono realizowane przez samego kierownika jednostki (np.: wewnętrzny dział rachunkowości), albo z tytułu nadzoru, w sytuacji, kiedy prowadzenie ksiąg rachunkowych zostało powierzone innej osobie lub innemu podmiotowi.
Jeżeli osoba odpowiedzialna za nadzór nad prowadzeniem ksiąg rachunkowych spółki z o.o. nie ma odpowiedniej wiedzy księgowej i podatkowej, aby móc wykonywać obowiązki nadzorcze to nie może ponosić odpowiedzialności karnej za błędy popełnione przez profesjonalny zewnętrzny podmiot, któremu powierzono prowadzenie spraw księgowych spółki z o.o. Sąd Okręgowy wskazuje jednakże, że sam fakt prowadzenia czynności technicznych, matematycznych przez biuro rachunkowe nie oznacza, że podmiot ten kompleksowo zajmował się księgowością sp. z o.o. Sąd Rejonowy nie przeanalizował umowy łączącej spółkę z biurem rachunkowym, nie ustalił, na podstawie jakich dokumentów biuro rachunkowe dokonywało rozliczeń podatkowych i wypełniało deklaracje podatkowe, kto i na jakiej podstawie był odpowiedzialny za przekazywanie tych dokumentów do biura oraz sprawdzanie ich rzetelności i kompletności.
Przyjęcie, że oskarżonego nie interesowała księgowość spółki, nie sprawia jeszcze, że mógł on w ten sposób uwolnić się od odpowiedzialności za zarzucane mu czyny. Jeśli nawet faktycznie swoje obowiązki przerzucił on na inne osoby, nie oznacza to, że osoby te były odpowiedzialne za zgodne z prawem wywiązywanie się z obowiązków księgowych i podatkowych. Słuszne wydaje się w szczególności spostrzeżenie autora apelacji, iż biuro rachunkowe rozliczać mogło tylko te faktury, które otrzymało od spółki, zaś dostarczenie wszystkich dokumentów sprzedaży spoczywało na prezesie spółki. Spostrzeżenie to jest istotne z punktu widzenia zarzucanej oskarżonemu odpowiedzialności za przestępstwa skarbowe z art. 56 § 2 k.k.s. i 76 § 2 k.k.s. na zasadzie określonej w art. 9 § 3 k.k.s. Przepis ten stanowi, że za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe odpowiada jak sprawca także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną.
Sąd I instancji nie ustalił, kto z pracowników spółki lub innych osób był odpowiedzialny za sprawy finansowe i składanie oraz rzetelne rozliczanie deklaracji i zeznań podatkowych. Okoliczność ta była o tyle istotna, że z mocy przepisów art. 201 § 1 k.s.h. oraz art. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości, do których odsyła przepis art. 9 § 3 k.k.s., co do zasady niewyznaczenie osoby odpowiedzialnej za prowadzenie księgowości w spółce powoduje obciążenie tymi obowiązkami podmiot niewyznaczający.
Wyrok SO w Jeleniej Górze z dnia 10 listopada 2016 r. VI Ka 377/16
Standard: 7989 (pełna treść orzeczenia)
Skoro zarząd spółki prowadzi sprawy tej spółki, a pracami zarządu kieruje jego prezes, to jeżeli nie powierzono spraw spółki jako płatnika podatku od wynagrodzeń osób fizycznych (zaliczek na ten podatek) innemu z członków zarządu albo kierownikowi innej komórki organizacyjnej tej firmy, prezes zarządu spółki jest tą osobą, która zajmuje się jej sprawami gospodarczymi w powyższym zakresie, jeżeli nie dojdzie do wskazania, stosownie do art. 31 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) innej jeszcze osoby odpowiedzialnej za czynności spółki jako płatnika podatku.
Przewidziane w art. 9 § 3 k.k.s. „zajmowanie się sprawami gospodarczymi” spółki nie musi być tożsame z obowiązkami płatnika w ujęciu Ordynacji podatkowej. Nie oznacza to jednak, iżby obowiązki płatnika nie wchodziły w zakres tego pojęcia. Obliczanie, pobieranie i odprowadzanie podatku i zaliczki na podatek mieści się bowiem w zajmowaniu się sprawami gospodarczymi osoby prawnej jako podmiotu gospodarczego.
Zgodnie z art. 9 § 3 k.k.s., odpowiada jak sprawca nie tylko ten, kto zajmuje się sprawami gospodarczymi innego podmiotu na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, ale też, kto czyni to przez faktyczne wykonywanie.
Zarówno wtedy, kiedy przepisy nie wymagają ustanowienia osoby odpowiedzialnej za wykonywanie czynności płatnika, jak i wtedy, kiedy obowiązek ustanowienia takiej osoby nie został dopełniony – odpowiedzialność na podstawie przepisów ustawy karnej skarbowej – ponieść może osoba odpowiedzialna za całokształt spraw finansowych płatnika. Niedopełnienie owego obowiązku może też prowadzić do odrębnej odpowiedzialności karnej skarbowej jak rownież i za to naruszenie.
Osoba wyznaczona do wykonywania czynności płatnika, sama nie staje się przez to płatnikiem, a zatem nie ponosi odpowiedzialności majątkowej zna podstawie art. 27 Ordynacji podatkowej, ciążącej na płatniku za niepobrane lub nieodprowadzone podatki. Nie jest także płatnikiem osoba, która z racji swej w nim funkcji, bez p wyznaczania, zajmuje się sprawami gospodarczymi płatnika i z tej racji odpowiada za przestępstwa i wykroczenia skarbowe popełnione w ramach danego podmiotu jak sprawca, stosownie do art. 9 § 3 k.k.s., choć odpowiedzialność majątkową ponoszą za zaległości podatkowe, w tym i za zaliczki na podatek, członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 116 § 1 w zw. z art. 51 Ordynacji po-datkowej). W obu jednak wypadkach wchodzi w rachubę odpowiedzialność karna skarbowa tych osób za czyny płatnika, w tym na podstawie art. 77 k.k.s. W obu tych sytuacjach mamy bowiem do czynienia z zajmowaniem się sprawami gospodarczymi (określonego rodzaju) danego podmiotu będącego płatnikiem, przeto odpowiada się karnie „jak sprawca”.
Wyrok SN z dnia 2 lipca 2002 r., IV KK 164/02
Standard: 35317 (pełna treść orzeczenia)