Zamiar przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej lub prawa majątkowego; animus rem sibi habendi (art. 284 § 1 k.k.)

Przywłaszczenie, sprzeniewierzenie (284 k.k.)

Wyświetl tylko:

Dla możliwości przypisania sprawcy odpowiedzialności karnej za przestępstwo z art.284 k.k. konieczne jest nie budzące , od strony dowodowej , ustalenie podjęcia przez sprawcę zachowania odpowiadającego w znaczeniu przedmiotowym znamieniu „przywłaszcza„ podjętego z zamiarem bezpośrednim kierunkowym.

Brak takiego ustalenia co do jednego z tych znamion wyklucza możliwość przypisania odpowiedzialności karnej , także wówczas gdy na gruncie prawa cywilnego , w wyniku przeprowadzenia postępowania cywilnego zgodnego z regułami kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego , a więc także ciężaru dowodu , określone twierdzenia i oceny prawne podjętych działań wyrażane przez daną osobą (oskarżonego w postępowaniu karnym ) nie znajdują uznania czego efektem będzie orzeczenie sądu cywilnego odmiennie określające np. dojście do skutku określonych czynności czy ich charakter prawny .

Istotą ww. występku jest nie zamiar bezprawnego władania cudzą rzeczą, nie bezprawne nią dysponowanie, czy nawet bezprawne zatrzymanie (nawet tego rodzaju bezprawie w niniejszej sprawie nie występuje), lecz trwałe, samowolne włączenie przez sprawcę przedmiotu przestępstwa do własnego majątku. Jednocześnie podkreślić należy ,że do realizacji znamienia przywłaszczenia, charakteryzującego płaszczyznę strony podmiotowej , a więc wyczerpania kompletu znamion , przestępstwa przewidzianego w art. 284 § 1, nie jest wystarczające stwierdzenie obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą, lecz konieczne jest oprócz tego wykazanie, że działaniu temu towarzyszył szczególny zamiar, określony jako animus rem sibi habendi.

Do istoty przywłaszczenia należy osiągnięcie celu w postaci uczynienia z cudzej rzeczy swojej własności. W zakresie traktowania cudzej rzeczy jak własnej – przez jej zatrzymanie lub rozporządzenie rzeczą – mieści się zatem zarówno wola włączenia w ten sposób owej rzeczy do majątku sprawcy, jak i jednoczesny zamiar definitywnego pozbawienia osoby uprawnionej własności, w zamiarze tym nie mieści się więc jedynie tymczasowe uniemożliwienie dysponowania rzeczą przez właściciela, zamiar zatrzymania tej rzeczy dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu i ekwiwalentu, lub zamiar przejęcia dla siebie cudzego prawa majątkowego

Wyrok SA w Wrocławiu z dnia 18 maja 2024 r., II AKa 25/23

Standard: 77998 (pełna treść orzeczenia)

Strona podmiotowa zarówno przestępstwa z art. 284 § 1 k.k. jak i z art. 284 § 2 k.k. ma charakter umyślny i kierunkowy. Sprawa musi działać w ściśle określonym celu, którym jest przywłaszczenie cudzej rzeczy (mienia). Nie wystarcza, że sprawca godzi się na możliwość przywłaszczenia. Niezbędnym jest, by tego chciał, by to było jego celem. Przywłaszczeniem w rozumieniu art. 284 k.k. jest przy tym bezprawne, z wyłączeniem osoby uprawnionej, rozporządzenie znajdującym się w posiadaniu sprawcy cudzym mieniem ruchomym przez włączenie go do majątku swego lub innej osoby i powiększenie w ten sposób swojego lub innej osoby stanu posiadania bądź też przeznaczenie go na inny cel niż przekazanie właścicielowi (vide: Komentarz do Kodeksu Karnego pod red. Andrzeja Wąska, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2004, część szczególna tom II, str. 831, teza 52 i 53 do art. 284).

Wyrok SA w Warszawie z dnia 9 marca 2020 r., II AKa 229/19

Standard: 78060 (pełna treść orzeczenia)

Skazanie za czyn z art. 284 k.k. jest możliwe jedynie w razie ustalenia, że po stronie sprawcy zachodzi animus rem sibi habendi, tj. zamiar zatrzymania cudzej rzeczy ruchomej dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu i ekwiwalentu. Sprawca postępuje bezprawnie przez włączenie znajdującej się w jego posiadaniu cudzej rzeczy ruchomej do majątku swego lub innej osoby i powiększenie w ten sposób swojego lub innej osoby stanu posiadania (zob. np. wyrok SN z dnia 6 stycznia 1978 r., V KR 197/77).

W innym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że zamiar przywłaszczenia rzeczy powierzonej nie obejmuje nieuprawnionego (niezgodnego z wolą właściciela) wykorzystania tej rzeczy, nawet w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, o ile nie towarzyszy mu cel definitywnego pozbawienia osoby uprawnionej jej własności (wyrok z dnia 6 maja 2004 r., V KK 316/03).

Wyrok SN z dnia 30 listopada 2017 r., III KK 198/17

Standard: 28645 (pełna treść orzeczenia)

Przywłaszczenie jest przestępstwem kierunkowym, zaś dla przyjęcia realizacji jego znamion od strony podmiotowej, konieczne jest wykazanie, że sprawca chciał rozporządzić cudzym prawem majątkowym tak jak właściciel i że jego działaniu towarzyszył zamiar zatrzymania tego prawa dla siebie albo dla innej osoby , bez żadnego ku temu tytułu.

W zakresie traktowania cudzego prawa majątkowego jak własnego – przez jego zatrzymanie lub rozporządzenie nim – mieści się, zarówno wola włączenia w ten sposób owego prawa do majątku sprawcy, jak i jednoczesny zamiar definitywnego pozbawienia osoby uprawnionej jej własności.

Przeświadczenie sprawcy, że ma on prawo dysponować będącym w jego posiadaniu mieniem, wyłącza wymaganą dla art. 284 k.k. umyślność, a w rezultacie taki czyn oceniany być może wyłącznie w aspekcie prawa cywilnego. Innymi słowy, jeżeli posiadacz rzeczy czuje się właścicielem, to dokonując jakiegokolwiek rozporządzenia taką rzeczą nie może być świadom realizacji znamienia czasownikowego „przywłaszczenia” a tym samym nie wypełnia swoim zachowaniem znamion strony podmiotowej przestępstwa stypizowanego w art. 284 k.k. (por. postanowienia SN z dnia 23 kwietnia 2008 r. VKK 406/07).

Wyrok SA w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2014 r., II AKa 400/13

Standard: 78075 (pełna treść orzeczenia)

Animus res sibi habendi - zamiar zatrzymania rzeczy dla siebie lub innej osoby, czy też wykonania wobec tych rzeczy w inny sposób uprawnień właścicielom, bądź też ich przeznaczenia na inny cel niż przekazanie właścicielowi.

Wyrok SA w Katowicach, z dnia 16 maja 2013 r., II AKa 124/13

Standard: 6252

Zamiar przywłaszczenia rzeczy (animus rem sibi habendi), może powstać zanim jeszcze rzecz ta znajdzie się w posiadaniu sprawcy. Przykładowo będzie tak wówczas, gdy sprawca przewidując, że właściciel rzeczy może mu ją oddać na przechowanie, z góry zakłada, że gdy tak się stanie to mu jej nie zwróci. Nie ma zatem racji skarżący twierdząc, że zamiar o jakim mowa w art. 284 § 1 k.k. może powstać wyłącznie w trakcie posiadania cudzej rzeczy lub prawa.

Wyrok SA w Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 2012 r., II AKa 101/12

Standard: 78576 (pełna treść orzeczenia)

Dla realizacji zarzucanego oskarżonej znamion przestępstwa przywłaszczenia z art. 284 § 1 k.k. konieczne jest wykazanie zarówno obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą czy prawem majątkowym, jak też tego, że jej działaniom towarzyszył zamiar, tzw. animus rem sibi habendi, to jest zamiar zatrzymania tej rzeczy bądź prawa dla siebie bez żadnego ku temu tytułu i ekwiwalentu.

Ze względu na kierunkowy charakter przestępstwa z art. 284 § 1 k.k., do przypisania oskarżonej jego popełnienia nie wystarczało wykazanie, że postąpiła ze środkami finansowymi Sławomira B. zgromadzonymi na jego rachunku bankowym, jak wyłączny właściciel, dodatkowo bowiem oskarżonej musiałby towarzyszyć zamiar powiększenia swojego majątku kosztem majątku pokrzywdzonego (zamiar animus rem sibi habendi), nieodwracalnie pozbawiając pokrzywdzonego w ten sposób własności.

Istoty przestępstwa przywłaszczenia jest nie zamiar władania cudzą rzeczą, nie bezprawne nią dysponowanie, a nawet bezprawne zatrzymanie, lecz trwałe włączenie przez sprawcę przedmiotu przestępstwa do własnego majątku (wyrok SN z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt V KK 316/03, postanowienie SA w Warszawie z dnia 12 lutego 2002 r., II AKa 443/09).

Zamiar przywłaszczenia (animus rem sibi habendi) różni się od zamiaru przyjmującego postać działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Charakteryzujący stronę podmiotową cel przywłaszczenia jest pojęciem zakresowo węższym niż cel osiągnięcia korzyści majątkowej, zaś korzyść majątkowa stanowiąca cel działania sprawcy z zamiarem animus lucri faciendi jest pojęciem szerszym niż przywłaszczenie mienia stanowiące znamię strony podmiotowej innych przestępstw przeciwko mieniu. Sprawca działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie musi zatem dążyć do przywłaszczenia mienia stanowiącego przedmiot jego zachowania.

Postanowienie SA w Krakowie z dnia 15 grudnia 2011 r., II AKz 476/11

Standard: 25596 (pełna treść orzeczenia)

Do przyjęcia realizacji znamion określonego w art. 284 § 1 k.k. przestępstwa przywłaszczenia zarzuconego oskarżonej, konieczne jest wykazanie zarówno obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą czy prawem majątkowym, jak też tego, iż jego działaniu towarzyszył zamiar tzw. animus rem sibi habendi, to jest zamiar zatrzymania tej rzeczy, bądź prawa, dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu i ekwiwalentu (por. wyroki SN z: 6 stycznia 1978 r., V KR 197/77; 9 grudnia 2003 r., III KK 165/03; 11 marca 2003 r., V KK 212/02; 23 listopada 2006 r., II KK 186/06; 24 kwietnia 2007 r., IV KK 31/07).

Samo przywłaszczenie polega na rozporządzeniu rzeczą, czy też prawem majątkowym, które już uprzednio znajdowały się „w posiadaniu”, czy „władztwie” przywłaszczającego. Stąd też do znamion przywłaszczenia określonego w art. 284 k.k. nie należy zabór rzeczy ruchomej, lecz włączenie do majątku sprawcy legalnie posiadanej cudzej rzeczy (lub prawa majątkowego) (por. wyrok SN z 2 września 2004 r., II KK 344/03).

Przywłaszczeniem w rozumieniu przywołanego przepisu art. 284 § 1 k.k. jest tylko bezprawne, z wyłączeniem osoby uprawnionej, rozporządzenie rzeczą ruchomą albo prawem majątkowym znajdującymi się w posiadaniu sprawcy, przez włączenie jej do swojego majątku i powiększenie w ten sposób swego stanu posiadania lub stanu posiadania innej osoby albo wykonywanie w inny sposób w stosunku do nich uprawnień właścicielskich, bądź też ich przeznaczenie na cel inny niż przekazanie właścicielowi (por. wyrok SN z 6 stycznia 1978 r., V KR 197/77; wyrok SA w Lublinie z 3 grudnia 1998 r., II AKa 176/98).

Oskarżona w dniu dokonanej z B. transakcji (i – według oskarżyciela publicznego – przywłaszczenia przez nią owego prawa własności) nie posiadała jakiegokolwiek władztwa nad tą częścią nieruchomości będącej przedmiotem tego prawa, stąd też nie było ono wówczas w jej „niebezprawnym posiadaniu” (B. Michalski w: Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz, s. 913). Przy takich więc ustaleniach faktycznych brak jest też podstaw do uznania, że w ogóle dokonała obiektywnego rozporządzenia cudzym prawem własności. To nie ona była przecież dysponentem tego prawa i nie ona je zbywała. Co więcej, była jego nabywcą za uzgodnioną z osobami zbywającymi to prawo cenę. Wówczas – powtórzyć raz jeszcze należy, że tylko przy tego rodzaju ustaleniach faktycznych, traktujących „autonomicznie” to zachowanie oskarżonej – wątpliwe jest zaistnienie przesłanek pozwalających na wykazanie jej, że tak postępując (nawet pozostając w złej wierze, ale nie realizując przy tym warunków owego konsensusu przestępnego z B., czy zamiaru tylko udzielenia im pomocy do dokonania przywłaszczenia tego prawa), dokonała występku z art. 284 § 1 k.k., skoro nie zrealizowała wszystkich koniecznych jego znamion. Jednakże inaczej będzie można to ocenić w przypadku ustalenia (co legło u podstaw aktu oskarżenia, niezależnie od samej wadliwości opisu zawartego w nim zarzutu w odniesieniu do oskarżonej), że doszło do przestępnego porozumienia pomiędzy nią, a obojgiem małżonków B., w ramach którego wspólnie uzgodnili dokonanie przywłaszczenia owego prawa własności na szkodę oskarżycieli posiłkowych w ten sposób, że B. dysponując nim w sposób „formalny” mieli zbyć to prawo jej, a więc „rozporządzić” nim obiektywnie, zaś ona – świadoma tych uwarunkowań – w ramach takiego uzgodnionego podziału ról – miała je nabyć. Te ich działania wzajemnie by się uzupełniały. Wprawdzie B. przywłaszczyli to prawo już w chwili jego zbycia oskarżonej, ale dokonanie tego występku było możliwe, tylko z przyjęciem przez nią „roli” nabywczej, bo to dopiero pozwalało realizować pierwotny zamiar podjęcia przez nich owych czynności. Charakterystyczne jest to, że sam A. B. zeznał, że „nikt nie był więcej zainteresowany kupnem, nikomu nie zgłaszałem chęci sprzedaży, bo nikt by nie kupił”

Wyrok SN z dnia 2 grudnia 2008 r., III KK 221/08

Standard: 14111 (pełna treść orzeczenia)

Przeświadczenie sprawcy, że ma on prawo dysponować będącym w jego posiadaniu mieniem, wyłącza wymaganą dla występku z art. 284 k.k. umyślność, a w rezultacie czyn taki oceniany być może wyłącznie w aspekcie prawa cywilnego. Innymi słowy, jeżeli posiadacz rzeczy czuje się jej właścicielem, to dokonując jakiegokolwiek rozporządzenia taką rzeczą – nie może być świadom realizacji znamienia czasownikowego „przywłaszcza”, a tym samym nie wypełnia swoim zachowaniem znamion strony podmiotowej przestępstwa stypizowanego w art. 284 k.k.

Postanowienie SN z dnia 23 kwietnia 2008 r., V KK 406/07

Standard: 14174 (pełna treść orzeczenia)

W świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych nie może budzić wątpliwości, że skazany nigdy nie był posiadaczem telefonu, który był przedmiotem przypisanego mu czynu. Sam fakt, że poproszono go o pomoc przy obsłudze tego telefonu nie czynił ze skazanego legalnego, czy choćby przypadkowego posiadacza rzeczy ruchomej, której właścicielem był pokrzywdzony. Nie można zatem w niniejszej sprawie mówić o przyjęciu kwalifikacji prawnej z art. 284 § 1 k.k.

Postanowienie SN z dnia 4 października 2007 r., V KK 151/07

Standard: 14263 (pełna treść orzeczenia)

Sam fakt niewywiązania się przez stronę umowy ze zobowiązania, nie może świadczyć o zamiarze powiększenia przez nią własnego majątku kosztem majątku kontrahenta. Dla przyjęcia realizacji znamion przestępstwa przywłaszczenia od strony podmiotowej konieczne jest wykazanie, że oprócz obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą (cudzym mieniem ruchomym), jego działaniu towarzyszył zamiar, tzw. animus rem sibi habendi, tj. zamiar zatrzymania rzeczy dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu.

Wyrok SN z dnia 24 kwietnia 2007 r., IV KK 34/07

Standard: 14264 (pełna treść orzeczenia)

Przywłaszczenie jest przestępstwem kierunkowym, zaś dla przyjęcia realizacji jego znamion od strony podmiotowej konieczne jest wykazanie, iż oprócz obiektywnego rozporządzenia przez sprawcę cudzą rzeczą ruchomą, jego działaniu towarzyszył zamiar zatrzymania tej rzeczy dla siebie albo dla innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu (animus rem sibi habendi).

Wyrok SN z dnia 9 grudnia 2003 r., III KK 165/03

Standard: 42703 (pełna treść orzeczenia)

O ile w wypadku dokonania kradzieży konieczny jest "zabór" mienia, nie znajdującego się jeszcze we władaniu sprawcy, o tyle w razie przywłaszczenia wystarczy zatrzymanie rzeczy będącej już we władaniu sprawcy bez zamiaru zwrotu właścicielowi (oczywiście we wszystkich tych wypadkach "w celu przywłaszczenia"), lecz z zamiarem rozporządzenia tym mieniem jak własnym. W wypadku przywłaszczenia więc wystarczy, aby zachowanie się sprawcy uzewnętrzniało jego zamiar zerwania więzi łączącej cudze mienie ruchome z jego właścicielem i zamiar potraktowania tego mienia jako swojej własności.

Wyrok SN z dnia 11 czerwca 1987 r., II KR 135/87

Standard: 39474 (pełna treść orzeczenia)

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.