Tajemnica zawodowa adwokata i rady prawnego w procesie cywilnym (art. 261 § 2 k.p.c.)
Ochrona tajemnicy w procesie cywilnym (art. 261 § 2 k.p.c.)
Prawo i obowiązek adwokata utrzymania w sekrecie spraw klienta i dochowania tajemnicy adwokackiej jest na trwale wpisany w specyfikę zawodu adwokata (drugi postulat Karty Podstawowych Zasad Adwokatury Europejskiej jednomyślnie przyjętej 24 listopada 2006 r. na brukselskiej Sesji Plenarnej CCBE „Palestra” 2007, nr 5 – 6, s. 232). Nie może istnieć zaufanie tam, gdzie nie ma pewności dochowania tajemnicy (pkt 2.3 Kodeksu etyki adwokatów Uni Europejskiej „Palestra” 2008, nr 5 – 6, s. 197).
Ustawodawca w ustawie Prawo o adwokaturze szeroko zakreślił granice tajemnicy adwokackiej, obejmując nią wszystko, o czym dowiedział się adwokat udzielając pomocy prawnej. Także zgodnie z § 7 pkt 1 regulaminu wykonywania zawodu adwokata w kancelarii indywidualnej lub spółkach – adwokat jest zobowiązany postępować z informacjami objętymi tajemnicą zawodową adwokata w sposób uniemożliwiający zapoznanie się z nimi osobom trzecim.
Regulacje procedury cywilnej przewidują możliwość uchylenia się od czynności ze względu na obowiązującą tajemnicę zawodową (art. 261 § 2 k.p.c., art. 248 § 2 k.p.c., art. 761 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 261 § 2 k.p.c. i art. 248 § 2 k.p.c.), natomiast art. 6 prawa o adwokaturze oraz § 19 Kodeksu Etyki Adwokackiej bezwzględnie zobowiązują adwokata do przestrzegania tajemnicy adwokackiej. Z tego też względu adwokat, powołując się na obowiązującą go tajemnicę adwokacką, nie uzasadnia przesłanek faktycznych, jakie legły u podstaw odmowy odpowiedzi na pytanie lub przedstawienia stosownego dokumentu.
Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 6 ust. 3 prawa o adwokaturze klient nie może zwolnić adwokata z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę. Obowiązek ten jest nałożony na adwokata przez ustawę i zasady etyki, a nie przez klienta. Wynika on nie z treści zawartej między klientem a adwokatem umowy, lecz z przepisu ustawy i obowiązujących adwokata zasad. Niemniej jednak w doktrynie przyjmuje się, że klient decyduje o tym, co z przekazanych adwokatowi informacji może on ujawnić. Klient może zwolnić z tajemnicy zarówno w zakresie działań procesowych, jak i wystąpień publicznych (zobacz m.in. R. Zawłocki „Zgoda pokrzywdzonego”, Warszawa 2012). Zgoda klienta na ujawnienie tajemnicy nie może być dorozumiana, tylko wydana w sposób niebudzący wątpliwości. Ujawnienie informacji powinno odbywać się w interesie klienta i służyć dobrej sprawie.
W wyroku z dnia 20 grudnia 2007 r., SDI 28/07 Sąd Najwyższy wyraził pogląd: „Wykorzystywanie w toku procesu, przy aprobacie klienta, uzyskanych od niego wiadomości, także dokumentów, nie może być rozpatrywane w kategoriach naruszenia przez adwokata obowiązującej go tajemnicy. Zarzut naruszenia tajemnicy zawodowej może być natomiast zasadny, gdy adwokat, wiadomości oraz dokumenty pozyskane przy wykonywaniu obowiązków zawodowych, wykorzysta w innym celu niż związanym z prowadzeniem powierzonej mu sprawy”.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nawet wnioskowanie przez powódkę dowodu z przesłuchania stron w tym pozwanej nie zwalniało A. K. od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Przedstawienie informacji uzyskanych od powódki, a nie ujawnionych w toku postępowania w sprawie o sygn. akt I C 1539/13 bądź ujawnienie treści rozmów dla wykazania, że pewnych informacji nie uzyskała od powódki nie byłoby działaniem w interesie byłego klienta. To oznacza, że zgoda powódki na ujawnienie informacji nie zwalniałaby pozwanej od obowiązku wynikającego z art. 6 prawa o adwokaturze. Do tego informacje te miałyby być wykorzystane w innym celu niż związanym z prowadzeniem powierzonej mu sprawy (przez klienta od którego uzyskał informacje) bo w sporze z byłym klientem co tym bardziej czyniłoby nieetycznym ujawnienie takich informacji.
Wyrok SA z dnia 11 października 2016 r., I ACa 659/16
Standard: 5580 (pełna treść orzeczenia)
Zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego w rozumieniu art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Zasady wykonywania zawodu radcy prawnego oraz zasady organizacji i działania samorządu radców prawnych - sprawującego stosownie do art. 17 ust. 1 Konstytucji pieczę nad należytym wykonywaniem tego zawodu w interesie publicznym - określa ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 507 ze zm. - dalej: „u.r.p.”). Według art. 3 ust. 2-5 u.r.p., w brzmieniu obowiązującym od 15 września 1997 r., radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego (ust. 2) i jest obowiązany zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej (ust. 3); obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej przez radcę prawnego nie może być ograniczony w czasie (ust. 4); nie można też radcy prawnego zwolnić z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę (ust. 5).
Obowiązku zachowania przez radcę prawnego w tajemnicy informacji uzyskanych w związku z udzielaniem pomocy prawnej dotyczą także w szerokim zakresie zasady etyki radcy prawnego (reguły sformalizowanej deontologii zawodowej), stanowione przez samorząd radcowski.
etyki radcy prawnego (jednolity tekst tego Kodeksu uwzględniający zmiany wprowadzone 6 listopada 2010 r. ogłoszony został uchwałą Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 28 grudnia 2010 r., nr 8/VIII/2010).
Zgodnie z art. 12 tego Kodeksu, istota zawodu radcy prawnego polega na tym, że uzyskuje on od klienta w zaufaniu informacje, których klient nie ujawniłby nikomu; radca prawny jest zobowiązany do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym dowiedział się w związku z wykonywaniem czynności zawodowych; obowiązek zachowania w tajemnicy obejmuje wszystkie uzyskane przez radcę prawnego informacje, niezależnie od ich formy lub sposobu ich utrwalania; obowiązek zachowania w tajemnicy zawodowej obejmuje nie tylko zakaz ujawnienia informacji, lecz także skorzystania z nich w interesie własnym lub osoby trzeciej. W myśl art. 22 ust. 2 tego Kodeksu, radca prawny ma też obowiązek powstrzymać się od występowania na rzecz nowego klienta, jeżeli występuje ryzyko naruszenia zobowiązania do poufności wobec poprzedniego klienta lub jeśli posiadana przez niego wiedza o sprawach poprzedniego klienta dałaby nowemu klientowi nieuzasadnioną przewagę, w szczególności gdy wiedza posiadana przez radcę prawnego w sprawach innego klienta mogłaby dać jakiekolwiek korzyści nowemu klientowi (podobne postanowienia zawiera Kodeks etyki radców prawnych, który wszedł w życie 1 lipca 2015 r. - por. art. 16, 16, 17, 26, 28, 29).
Tak ukształtowany, jak wyżej przedstawiono, obowiązek zachowania tajemnicy przez radcę prawnego jest - podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 2004 r., SK 64/03 - nierozerwalnie związany ze statusem zawodu radcy prawnego: jego przynależnością do wyróżnionej w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP kategorii zawodów zaufania publicznego. Obowiązek ten został ustanowiony w interesie klientów radców prawnych, a nie samych radców. Klienci przekazują radcy informacje dotyczące ich ważnych dóbr i interesów. Musi temu towarzyszyć zachowanie poufności. Zachowania poufności wymaga przede wszystkich ochrona tych dóbr i interesów. Zachowanie poufności jest nieodzowne także do prawidłowego wykonania zleconej usługi. Warunkiem prawidłowego udzielenia pomocy prawnej klientowi jest uzyskanie od niego wszystkich potrzebnych posiadanych przez niego informacji. Klient nie powinien powstrzymywać się przed ich przekazaniem z obawy niezachowania ich w tajemnicy.
Obowiązek zachowania tajemnicy przez radcę prawnego ma jednak znaczenie wykraczające także poza stosunek zachodzący pomiędzy radcą a klientem. Prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego leży w interesie nie tylko klientów, ale i samorządu radcowskiego oraz wymiaru sprawiedliwości.
Obowiązek zachowania tajemnicy przez radcę prawnego obwarowany jest różnorakimi sankcjami prawnymi. W szczególności radca prawny ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną klientowi wskutek ujawnienia uzyskanych od niego informacji. Do radcy prawnego w związku z naruszeniem przez niego tajemnicy zawodowej może mieć też zastosowanie art. 266 § 1 k.k.
Doniosłość obowiązku zachowania tajemnicy przez radcę prawnego podkreśla art. 27 u.r.p., w kształcie obowiązującym od 15 września 1997 r. Zawarta w nim rota ślubowania składanego przez radcę prawnego brzmi: „Ślubuję uroczyście w wykonywaniu zawodu radcy prawnego przyczyniać się do ochrony i umacniania porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązki zawodowe wypełniać sumiennie i zgodnie z przepisami prawa, zachować tajemnicę zawodową, postępować godnie i uczciwie, kierując się zasadami etyki radcy prawnego i sprawiedliwości”.
Wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2016 r., II PK 73/15
Standard: 64850 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 41078