Przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego w zakresie dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 7 i 16 rozp. 261/2004
Prawo do odszkodowania w świetle art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 Skarga na naruszenie rozporządzenia do organu odpowiedzialnego za jego wykonywanie (art. 16 rozp. 261/2004) Dopuszczalność drogi sądowej; odrzucenie pozwu, nieważność postępowania (art. 2 k.p.c. i art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 379 pkt 1 k.p.c.) Przedmiot, zakres, cele i motywy (art. 1 i art. 3 rozp. 261/2004)
Zastrzeżenie sporów związanych z odszkodowaniem na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 jedynie dla sądów pozwala na uniknięcie w odniesieniu do oceny tej samej indywidualnej sytuacji jakiejkolwiek szkodliwej dla praw pasażerów lotniczych rozbieżności w ocenie między z jednej strony organami, o których mowa w art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004, a z drugiej strony sądami krajowymi rozpatrującymi indywidualne skargi (zob. podobnie wyrok z dnia 17 marca 2016 r., Ruijssenaars i in., C-145/15 i C-146/15). Zagrożenie takie może również zostać wyeliminowane dzięki odpowiedniemu skonstruowaniu postępowań administracyjnych i sądowych.
Szczególny cel odszkodowania ryczałtowego przyznanego na podstawie rozporządzenia nr 261/2004 zmierza właśnie do natychmiastowego i zestandaryzowanego naprawienia szkody polegającej na stracie czasu równej trzem godzinom lub je przekraczającej wynikającej z takiego opóźnienia, która stanowi „niedogodność” w rozumieniu tego rozporządzenia, przy czym zainteresowani pasażerowie nie muszą doświadczać dodatkowych wyzwań związanych z wszczęciem postępowań sądowych o odszkodowanie wraz z odsetkami (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Rusu, C-354/18).
Państwa członkowskie mają prawo upoważnić organ krajowy odpowiedzialny za wykonanie tego rozporządzenia do zobowiązania przewoźnika lotniczego do wypłaty odszkodowania w rozumieniu art. 7 wspomnianego rozporządzenia, należnego pasażerom na podstawie tego rozporządzenia, w sytuacji gdy do tego organu krajowego wpłynęła indywidualna skarga pasażera, z zastrzeżeniem, że owemu pasażerowi i wspomnianemu przewoźnikowi lotniczemu musi przysługiwać możliwość wniesienia środka zaskarżenia do sądu.
Wyrok TSUE z dnia 29 września 2022 r., C-597/20
Standard: 83768 (pełna treść orzeczenia)
W sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. U E. L z dnia 17 lutego 2004 r., s. 1) zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego.
Regulacje zawarte w art. 16 rozporządzenia nr 261/2004 zostały w prawie polskim rozwinięte w przepisach art. 205a i 205b prawo lotniczego. Według art. 205a ust. 1 prawa lotniczego, organem kontroli przestrzegania przepisów rozporządzenia nr 261/2004, czyli organem, o którym mowa w art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004, jest w Polsce Prezes ULC. Do kompetencji Prezesa należy także rozpatrywanie skarg pasażerów, o których mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004. Prezes w ramach tego rozpoznania stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej: 1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo 2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę określoną w art. 209b ust. 1 prawa lotniczego (karę pieniężną za naruszenie przepisów rozporządzenia nr 261/2004), a w razie stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 określa również obowiązek i termin jego usunięcia (art. 205b ust. 1 pkt 1) i 2) prawa lotniczego). Do egzekucji należności określonych w decyzji administracyjnej, w której stwierdzono naruszenie przepisów rozporządzenia nr 261/2004, stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego (art. 205b ust. 6 prawa lotniczego).
Art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 przewiduje, że pasażer „może” wnieść określoną w tym przepisie skargę, a zatem nie jest zobligowany do korzystania z niej w celu realizacji swoich roszczeń. W ten sposób art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 wyraźnie wskazuje, że instrument skargi ma charakter fakultatywny, jakkolwiek prawo krajowe nie ujęłoby właściwości organu rozpatrującego tę skargę.
Ponadto, według punktu 22 motywów rozporządzenia nr 261/2004, nadzór nad przestrzeganiem jego przepisów, który jest realizowany w danym państwie członkowskim, nie powinien mieć wpływu na prawa pasażerów i przewoźników lotniczych do dochodzenia odszkodowania przed sądem zgodnie z procedurami krajowymi. Postanowienie to wyraża więc wprost założenie o uzupełniającym znaczeniu środków kontroli i nadzoru wykonywania postanowień rozporządzenia, przez które należy rozumieć bez wątpienia środki wynikające z art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 261/2004.
W końcu trzeba też zważyć, że skoro celem rozporządzenia nr 261/2004 jest podniesienie standardów ochrony przez wzmocnienie praw pasażerów (por. pkt (4) motywów rozporządzenia nr 261/2004), to założeniu takiemu odpowiada taka wykładnia jego postanowień, zgodnie z którą skarga określona w przepisie art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 – nawet, jeśli miałaby w danym państwie pozwalać na bezpośrednią realizację roszczeń wynikających z rozporządzenia nr 261/2004 – to jednak nie może być uważa za wyłączny instrument służący tej realizacji.
Wobec powyższego, pomimo przyznania w art. 205 a i 205b prawa lotniczego Prezesowi ULC kompetencji do orzekania o odszkodowaniu, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 w następstwie wniesienia skargi określonej w art. 16 ust. 2 tego rozporządzenia, nie można przyjąć wyłączenia ani ograniczenia drogi sądowego dochodzenia tego roszczenia, a ze względu na fakultatywny charakter przedmiotowej skargi należało opowiedzieć się za tym, że w sprawie o roszczenie o odszkodowanie według art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądem powszechnym lub przed Prezesem ULC.
Przekazując decyzję Prezesa do egzekucji sądowej przepis art. 205b ust. 6 prawa lotniczego przesądza o tym, że jest ona tytułem egzekucyjnym (art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c.), a tym samym umożliwia pasażerom przymusową realizacje ich roszczeń wynikających z art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 i stwierdzonych tą decyzją.
Uchwała SN z dnia 7 lutego 2014 r., III CZP 113/13
Standard: 83802 (pełna treść orzeczenia)