Powaga rzeczy osądzonej zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego zasądzonego w procesie karnym (art. 46 § 1 k.k.)

Odpowiednia kwota zadośćuczynienia Obowiązek naprawienia szkody (art. 46 k.k.) Powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.; art. 199 § 1 pkt 2 i art. 379 pkt 3 k.p.c.)

Wyświetl tylko:

Prawomocny wyrok zasądzający z urzędu w postępowaniu karnym zadośćuczynienie na rzecz pokrzywdzonego (art. 46 § 1 k.k.) nie stwarza powagi rzeczy osądzonej w części, w której zadośćuczynienie nie zostało zasądzone (art. 46 § 3 k.k. i art. 415 § 2 k.p.k.).

Uchwała SN z dnia 3 grudnia 2021 r., III CZP 84/20

Standard: 54854 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Nałożony wyrokiem sądu karnego środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody, o którym mowa w art. 46 §1 k.k. poprzez wpłatę określonej kwoty wiąże sąd cywilny jedynie w ten sposób, że pokrzywdzony nie może jeszcze raz dochodzić w postępowaniu cywilnym pełnej kwoty, stanowiącej równowartość wyrządzonej mu szkody, lecz jedynie różnicy pomiędzy kwotą zasądzona wyrokiem sądu karnego, a kwotą rzeczywiście poniesionego uszczerbku na zdrowiu (por. wyrok SA w Szczecinie z dnia 3 marca 2016r., I ACa 953/15).

Powyższe oznacza, że prawo powodów - pokrzywdzonych przestępstwem do zaspokojenia roszczeń o naprawienie wynikłej z niego szkody mogło być realizowane na drodze procesu cywilnego, skoro zasądzone przez sad karny zadośćuczynienie nie naprawiło w sposób pełny ich rzeczywistej krzywdy.

Wyrok SA w Białymstoku  z dnia 30 grudnia 2019 r., I ACa 308/19

Standard: 46131 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Wyrok wydany w postępowaniu karnym, zobowiązujący skazanego do naprawienia szkody (art. 72 § 2 k.k.), wyłącza ponowne orzekanie w postępowaniu cywilnym o odszkodowaniu objętym tym wyrokiem (art. 199 § 1 pkt 2 lub art. 355 § 1 k.p.c.).

Wyrok sądu karnego o obowiązku naprawienia szkody nałożonym na skazanego zgodnie z art. 72 § 2 k.k. tworzy – w zakresie rozstrzygnięcia o tym obowiązku – stan rei iudicatae, w związku z czym w zakresie, w którym istnieje ten stan, powództwo o zasądzenie odszkodowania przed sądem w postępowaniu cywilnym jest niedopuszczalne (stosownie do tego, kiedy zapadł wyrok karny, w procesie cywilnym zastosowanie ma wtedy albo art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., albo art. 355 § 1 k.p.c., por. wyrok SN z dnia 10 kwietnia 1975 r., III CRN 38/74).

Dopełnieniem tego stanu rzeczy jest kwalifikowanie wyroku karnego w części nakładającej obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k. jako orzeczenia co do roszczeń majątkowych, stanowiącego tytuł egzekucyjny i podlegającego zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności (art. 107 § 1 i 2 k.p.k., por. uchwałę SN z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 51/07, postanowienie SN z dnia 16 grudnia 2014 r., V KK 347/14).

Przyjęcie, że art. 415 § 2 k.p.c. (dawniej art. 415 § 6) k.p.k. odnosi się do wyroku sądu karnego w części nakładającej obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k., ma istotne konsekwencje.

Oznacza to, że w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w takim wyroku wykluczone jest powództwo przed sądem cywilnym o odszkodowanie (art. 199 § 1 pkt 2 względnie art. 355 § 1 k.p.c.). Zarazem jednak w tym zakresie wyrok sądu karnego – będąc podstawą egzekucji po zaopatrzeniu go w klauzulę wykonalności (art. 107 § 2 k.p.k.) – wyklucza możliwość podważania istnienia obowiązku naprawienia szkody przez skazanego (dłużnika) w postępowaniu cywilnym w drodze powództwa opozycyjnego (art. 840 k.p.c.) albo – po jego skutecznej egzekucji – w drodze powództwa opartego na przepisach o zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia lub odpowiedzialności deliktowej z powołaniem się na okoliczności istniejące przed wydaniem tego wyroku (zamknięciem rozprawy, która poprzedzała jego wydanie) przez sąd karny.

Wyrok SN z dnia 20 grudnia 2018 r., II CSK 754/17

Standard: 21226 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo karne

Nawiązka, o której mowa w art. 46 § 2 k.k. jest rodzajem „zryczałtowanego naprawienia szkody” i zaistnieć może przykładowo w sytuacji trudności, które mogą powstać w zakresie udowodnienia wysokości szkody.

Analizując zagadnienie wpływu orzeczonej w postępowaniu karnym nawiązki na wysokość zadośćuczynienia wskazuje się, że jeżeli nawiązka została uiszczona przez sprawcę szkody na rzecz pokrzywdzonego, jego zadośćuczynienie przyznawane w procesie cywilnym winno ulec obniżeniu o wartość zapłaconej nawiązki/odszkodowania. Natomiast, jeżeli świadczenia te nie zostały spełnione przez sprawcę, pozostają bez wpływu na kwotę zadośćuczynienia zasądzaną w procesie cywilnym – zadośćuczynienie winno być przyznane w pełnej kwocie.

Wyrok SA w Łodzi z dnia 14 marca 2018 r., I ACa 957/17

Standard: 21443 (pełna treść orzeczenia)

Sądy ApelacyjnePrawo cywilne

Sąd okręgowy ustalając, że adekwatnym zadośćuczynieniem w tej sprawie będzie kwota 300.000 zł., prawidłowo kwotę tę pomniejszył o zadośćuczynienie wypłacone uprzednio przez ubezpieczyciela, a także kwotę nawiązki prawomocnie zasądzonej od sprawcy szkody na rzecz pokrzywdzonego na podstawie art. 46 § 2 k.k.. W świetle regulacji zawartych w kodeksie karnym oraz w kodeksie postępowania karnego prawidłowość zaliczenie nawiązki na poczet zasądzonego w tej sprawie zadośćuczynienia nie budzi wątpliwości.

Nawiązka w świetle art. 46 § 2 k.k. stanowi substytut odszkodowania lub zadośćuczynienia. Zgodnie natomiast z art. 46 § 3 KK orzeczenie nawiązki na podstawie art. 46 § 2 KK nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu niezaspokojonej części roszczenia w drodze postępowania cywilnego.

Zgodnie natomiast z art. 415 § 2 k.p.k., pokrzywdzony może dochodzić dodatkowych roszczeń w postępowaniu cywilnym, o ile orzeczona na rzecz pokrzywdzonego nawiązka nie pokrywa całej szkody lub nie stanowi pełnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Wyrok SA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2017 r., VI ACa 732/16

Standard: 21444 (pełna treść orzeczenia)

Sądy ApelacyjnePrawo cywilne

Przepis art. 46 § 1 k.k. odróżnia, odwołując się do przepisów prawa cywilnego, odszkodowanie od zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Skoro, zatem w apelacji roztrząsana jest jedynie kwestia zadośćuczynienia, skarżący nie może skutecznie kwestionować wysokości tego świadczenia, odwołując się do przyznania powódce kwoty pieniężnej z innego tytułu (jako odszkodowania). Nie zostało również wykazane, aby powódka z tytułu kwoty zasądzonej w postępowaniu karnym została w jakimkolwiek stopniu zaspokojona (por. art. 46 § 3 k.k.). Nie sposób zatem było przyjmować, aby orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody miało wpływ na złagodzenie poczucia krzywdy doznanej przez powódkę.

Wyrok SA w Rzeszowie z dnia 7 kwietnia 2016 r. I ACa 635/15

Standard: 5233 (pełna treść orzeczenia)

Sądy ApelacyjnePrawo cywilne

Zasądzenie symbolicznej złotówki nie stanowi przeszkody (res iudicata) do rozpoznania w procesie cywilnym dalszych roszczeń odszkodowawczych powoda.

Powaga rzeczy osądzonej zachodzi bowiem tylko wówczas, gdy sąd wyrokiem rozstrzygnął sprawę merytorycznie (art. 366 k.p.c.), i tylko wówczas może nastąpić odrzucenie nowego pozwu (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nierozpoznanie pewnych roszczeń nawet w sytuacji, gdy sąd powinien był je rozpoznać stosownie do odpowiednich przepisów procesowych, nie może być uważane za równoznaczne z ich oddaleniem.

Oddalenia powództwa nie można domniemywać, musi ono nastąpić w sposób wyraźny. Skoro więc sąd karny pozostawił (milcząco) bez rozpoznania dalsze roszczenia powoda, to nie ma żadnych przeszkód do ich rozpoznania w procesie cywilnym. Inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby sąd karny stwierdził w wyroku, że zasądzenie symbolicznej złotówki wyczerpuje w całości roszczenie o zadośćuczynienie lub o odszkodowanie. Takie stwierdzenie, będące merytorycznym rozpoznaniem sprawy, stworzyłoby przeszkodę (powaga rzeczy osądzonej) do dochodzenia roszczeń na drodze procesu cywilnego. Odpowiednie stwierdzenie musiałoby jednak nastąpić w sentencji wyroku karnego.

Uchwała SN z dnia 24 listopada 1966 r., III CZP 91/66

Standard: 29307 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Zasądzenie na rzecz powoda w procesie cywilnym o odszkodowanie w postaci symbolicznej złotówki nie stanowi przeszkody - w postaci powagi rzeczy osądzonej - do dochodzenia odszkodowania, jeżeli z wyroku nie wynika, że zasądzenie symbolicznej złotówki wyczerpuje w całości roszczenie powoda.

W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego (Izby Karnej) z dnia 17.III.1965 r. VI KO 14/64 (OSNKW 1965 r. zeszyt 6, poz. 57) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasądzenie na rzecz powoda cywilnego symbolicznej złotówki jest równoznaczne z pozostawieniem bez rozpoznania roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa, chyba że sąd w wyroku stwierdził, iż zasądzenie symbolicznej złotówki wyczerpuje w całości zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę.

Opierając się na powyższej uchwale siedmiu sędziów, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24.XI.1966 r. przyjął z kolei, że zasądzenie na rzecz powoda cywilnego symbolicznej złotówki nie stwarza przeszkody w postaci powagi rzeczy osądzonej do rozpoznania przez sąd cywilny dalszych roszczeń powoda o zadośćuczynienie pieniężne (odszkodowanie) za doznaną krzywdę, chyba że sąd karny stwierdził w wyroku, iż zasądzenie symbolicznej złotówki wyczerpuje w całości roszczenie odszkodowawcze z tego tytułu.

Jakkolwiek wymienione uchwały odnoszą się do zasądzenia symbolicznej złotówki w procesie karnym, to jednak brak przesłanek do odmiennego potraktowania analogicznego zasądzenia przez sąd cywilny. Głównym bowiem założeniem omawianych uchwał jest przyjęcie, że pozostawienie roszczenia bez rozpoznania, czyli jego faktyczne nierozpoznanie nie może stworzyć przeszkody w postaci powagi rzeczy osądzonej do jego dochodzenia w nowym procesie, choćby nawet chodziło o takie roszczenie, które stosownie do odpowiednich przepisów procesowych powinno być rozpoznane przez sąd z urzędu. Dotyczy to w szczególności naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.

Aczkolwiek zarówno przepisy kodeksu postępowania karnego, jak i cywilnego przewidują w takim wypadku obowiązek sądu objęcia swym rozstrzygnięciem wszelkich roszczeń, jakie wynikają z faktów przytoczonych przez powoda (art. 331 k.p.k., art. 321 § 2 k.p.c., art. 329 § 2 d.k.p.c.), to jednak niewykonanie przez sąd powyższego obowiązku i nieorzeczenie o wszystkich roszczeniach nie może być traktowane na równi z ich oddaleniem. Oddalenia powództwa nie można domniemywać, musi ono nastąpić w postaci wyraźnego rozstrzygnięcia sądu. Jeżeli takiego rozstrzygnięcia brak, nie może być mowy o powadze rzeczy osądzonej. Res iudicata zachodzi bowiem tylko wówczas, gdy sprawa została "rozstrzygnięta" (art. 366 k.p.c.), a nie wtedy, gdy wskutek przeoczenia sądu nie została w ogóle rozpoznana.

Postanowienie SN z dnia 23 listopada 1966 r., III CR 245/66

Standard: 29518 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo cywilne

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.