Prawo właściwe w zakresie wpisu nazwiska w transkrybowanym akcie stanu cywilnego
Transkrypcja zagranicznego aktu stanu cywilnego (art. 104 p.a.s.c.) Statut personalny imienia i nazwiska (art. 15 p.p.m.)
W każdym przypadku transkrypcji aktu stanu cywilnego (małżeństwa) w zakresie wpisu nazwiska należy stosować prawo polskie.
Polskie przepisy określające zasady sporządzania aktów stanu cywilnego, a więc również przepisy określające formę wpisu nazwiska do aktu stanu cywilnego, powinny mieć zastosowanie w każdym wypadku, gdy w grę wchodzi sporządzenie aktu stanu cywilnego w polskim urzędzie stanu cywilnego. Przepisy te należą do kategorii norm, określanych w doktrynie mianem „przepisów wymuszających swoją właściwość”, z których treści, funkcji i celów wynikają wskazówki co do ich terytorialnego zasięgu zastosowania, mogące stanowić podstawę dla formułowania niepisanych, jednostronnych norm kolizyjnych, określających ich właściwość. Podzielając to zapatrywanie, trzeba przyjąć, że polskie normy określające zasady sporządzania aktów stanu cywilnego, w tym wpisywania nazwiska do tych aktów, powinny mieć zastosowanie w każdym wypadku sporządzania aktu stanu cywilnego przez polskiego urzędnika stanu cywilnego, niezależnie od tego, które prawo, wskazane normami kolizyjnymi, byłoby właściwe dla danego stosunku prawnego. Dotyczyłoby to również przypadku transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego.
Według drugiego poglądu – nie podzielanego przez Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym kasację w niniejszej sprawie – przepisy określające zasady sporządzania aktu stanu cywilnego (w tym wypadku wpisywania do polskich ksiąg stanu cywilnego niemieckiego aktu małżeństwa) objęte są prawem właściwym ustalonym na podstawie norm kolizyjnych. Wydaje się, że pewnym argumentem na rzecz takiego ujęcia mogłoby być to, że wymienione przepisy, dotyczące m.in. zasad wpisywania nazwiska do aktu stanu cywilnego, nawet, gdyby przyjąć, iż są to przepisy prawa publicznego, mogą być traktowane jako rozwinięcie i uzupełnienie prywatnoprawnych regulacji dotyczących nazwiska osoby fizycznej, zawartych w prawie rodzinnym, określających m.in. wpływ różnych zdarzeń rodzinnoprawnych na zmianę nazwiska. We współczesnej doktrynie podkreśla się niejednokrotnie, że rozpowszechnione dawniej zapatrywanie, jakoby sąd stosujący prawo obce, jako prawo właściwe na podstawie obowiązującej w jego siedzibie normy kolizyjnej, powinien stosować jedynie normy z dziedziny prawa prywatnego, pomijać zaś normy prawa publicznego, jest już obecnie nieaktualne. Przyjmuje się więc, że sąd (organ państwowy), stosując prawo obce, powinien brać pod uwagę – jeżeli zachodzą określone przesłanki – także normy prawa publicznego, wchodzące w skład właściwego systemu prawnego.
Dwa stanowiska przedstawione wyżej prowadzą do takiego samego wniosku: w każdym przypadku transkrypcji niemieckiego aktu stanu cywilnego (małżeństwa) do polskich ksiąg stanu cywilnego w zakresie wpisu nazwiska należy stosować prawo polskie.
Postanowienie SN z dnia 8 sierpnia 2003 r., V CK 6/02
Standard: 79997 (pełna treść orzeczenia)