Nadanie numeru PESEL oraz wydanie dowodu osobistego i paszportu dziecku ze związku jednopłciowego po odmowie transkrypcji aktu urodzenia dziecka
Odmawia dokonania transkrypcji (art. 107 p.a.s.c.) Związki jednopłciowe Istotne sprawy dziecka (art. 97 § 2 k.r.o. i art. 582 k.p.c.)
Artykuł 4 ust. 2 TUE, art. 20 i 21 TFUE oraz art. 7, 24 i 45 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej w związku z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG należy interpretować w ten sposób, że, jeśli chodzi o małoletnie dziecko, będące obywatelem Unii, którego akt urodzenia wydany przez właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego wskazuje jako jego rodziców dwie osoby tej samej płci, państwo członkowskie, którego to dziecko jest obywatelem, jest zobowiązane z jednej strony do wydania mu dowodu tożsamości lub paszportu bez konieczności uprzedniego sporządzenia aktu urodzenia przez jego organy krajowe, a także z drugiej strony do uznania, podobnie jak każde inne państwo członkowskie, dokumentu pochodzącego od przyjmującego państwa członkowskiego umożliwiającego wspomnianemu dziecku korzystanie, wraz z każdą z tych dwóch osób, z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 TFUE każdy obywatel Unii ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktatach i w środkach przyjętych w celu ich wykonania. W celu umożliwienia obywatelom korzystania z tego prawa w art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38 zobowiązano państwa członkowskie działające zgodnie ze swoimi przepisami do wydawania i odnawiania swoim obywatelom dowodu tożsamości i paszportu, potwierdzających ich przynależność państwową.
Spoczywający na państwie członkowskim obowiązek z jednej strony wydania dowodu tożsamości lub paszportu dziecku, będącemu obywatelem tego państwa członkowskiego, które to dziecko urodziło się w innym państwie członkowskim i którego akt urodzenia wydany przez organy tego innego państwa członkowskiego wskazuje jako jego rodziców dwie osoby tej samej płci, a z drugiej strony, uznania więzi filiacyjnej między tym dzieckiem a każdą z tych dwóch osób w ramach wykonywania przez to dziecko praw przysługujących mu na podstawie art. 21 TFUE i aktów prawa wtórnego, które ich dotyczą, nie narusza tożsamości narodowej ani nie zagraża porządkowi publicznemu tego państwa członkowskiego.
Małoletnie dziecko, którego status obywatela Unii nie jest ustalony i którego akt urodzenia wydany przez właściwe organy państwa członkowskiego wskazuje jako jego rodziców dwie osoby tej samej płci, z których jedna jest obywatelką Unii, powinno zostać uznane przez wszystkie państwa członkowskie za bezpośredniego zstępnego tej obywatelki Unii w rozumieniu dyrektywy 2004/38 na potrzeby wykonywania praw przyznanych w art. 21 ust. 1 TFUE i dotyczących ich aktów prawa wtórnego.
Wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2021 r., C-490/20
Standard: 80016 (pełna treść orzeczenia)
Okoliczność, że w akcie urodzenia dziecka brak jest danych ojca, a jako "rodzic" – obok matki – ujawniona jest inna kobieta, nie stanowi przeszkody prawnej do nadania dziecku numeru PESEL oraz wydania mu dowodu osobistego. W takim przypadku dane ojca winny pozostać niewypełnione.
Prawo do posiadania dowodu osobistego przysługuje każdemu obywatelowi Rzeczypospolitej Polskiej. Dokument ten ma niezwykle istotne znaczenie z punktu widzenia praw dziecka. W myśl bowiem art. 4 ust. 1 u.d.o., dowód osobisty jest dokumentem stwierdzającym tożsamość i obywatelstwo polskie osoby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw członkowskich Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależących do Unii Europejskiej oraz państw niebędących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, których obywatele mogą korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi oraz na podstawie jednostronnych decyzji innych państw, uznających ten dokument za wystarczający do przekraczania ich granic.
W myśl zaś art. 4 ust. 2 u.d.o., dowód osobisty uprawnia do przekraczania granic państw, o których mowa w ust. 1. W świetle przytoczonych przepisów u.d.o. oczywiste jest i nie wymaga szerszego wywodu prawnego, że należyta ochrona praw dziecka będącego obywatelem polskim wymaga, aby mogło ono otrzymać numer PESEL oraz dowód osobisty
Należyta ochrona praw dziecka będącego obywatelem polskim wymaga, aby mogło ono otrzymać numer PESEL oraz dowód osobisty.
Żaden przepis prawa nie wyłącza uprawnienia do otrzymania dowodu osobistego przez obywatela polskiego z tego tylko powodu, że w zagranicznym akcie stanu cywilnego zamiast ojca małoletniego wskazano, obok matki, inną kobietę jako "rodzica".
Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.d.o., odmawia się wydania dowodu osobistego, w przypadku gdy fotografia załączona do wniosku przesłanego przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 29, lub wnioskodawca składa wniosek o wydanie dowodu osobistego z naruszeniem innych przepisów niniejszej ustawy.
Szereg przepisów u.d.o. jako element dowodu osobistego wymienia między innymi imiona rodziców oraz imię ojca (zob. np. art. 12 pkt 1 lit.d, art. 28 pkt 4, art. 62 ust. 3). Uszło jednak uwadze Wojewody, że powołane przepisy, zawarte w prawie krajowym, oparte zostały na zasadzie spójności z innymi przepisami prawa krajowego, w tym tymi dotyczącymi podstawowych zasad polskiego prawa rodzinnego oraz prawa o aktach stanu cywilnego. W świetle tych zasad, imię ojca winno być zawsze znane organom administracji publicznej orzekającym o nadaniu numeru PESEL lub wydaniu dowodu osobistego (czy to w związku z oświadczeniem matki, rozstrzygnięciem kierownika urzędu stanu cywilnego czy też orzeczeniem sądu – zob. min. art. 61 i 62 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego – Dz. U. z 2020 r., poz. 463; dalej: "u.a.s.c.").
Powołane przepisy u.d.o. nie regulują natomiast wprost przypadków, kiedy dane stanowiące podstawę wydania dowodu osobistego pochodzą z dokumentów wydanych przez władze innych państw i nie zawierają tych danych, które są wymagane przez prawo krajowe do złożenia wniosku o wydanie dowodu osobistego.
W realiach niniejszej sprawy chodzi o to, że w akcie urodzenia skarżącego brak jest danych ojca, wpisana jest natomiast, obok matki, jako "rodzic" kobieta. Zdaniem Sądu, w takim przypadku organ administracji publicznej, kierując się zasadą legalizmu (art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP) oraz ściśle związaną z nią koniecznością przeprowadzenia wykładni systemowej, uwzgledniającej m.in.: (i) normy wyższego rzędu, czyli Konstytucji RP oraz ratyfikowanych za uprzednią zgoda wyrażoną w ustawie umów międzynarodowych (art. 8, 9, 87 ust 1 oraz 91 ust. 2 Konstytucji RP), oraz (ii) zasadą lojalnej współpracy państw członkowskich (art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu EU w zw. z art. 45 Karty Praw Podstawowych) powinien podjąć wszelkie dopuszczalne czynności interpretacyjne, które pozwolą na realizację praw i wartości wynikających ze wskazanych wcześniej aktów wyższego rzędu.
W realiach niniejszej sprawy chodzi przede wszystkim o jak najpełniejszą ochronę praw małoletniego V. Z., w tym zakaz jego dyskryminacji z uwagi na relacje łączące jego matkę oraz S. W. w obcym (tj. [...]) porządku prawnym, a także realizację traktatowego prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium krajów członkowskich (art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu UE).
O ile wpisanie w dowodzie osobistym małoletniego skarżącego jako imienia ojca danych kobiety - mającej w prawie [...] status rodzica wobec skarżącego - stanowiłoby przekroczenie granicy dopuszczalnej wykładni, jaką jest tekst ustawy (a nadto naruszałoby podstawowe zasady polskiego porządku prawnego, co było przyczyną odmowy transkrypcji przedmiotowego [...] aktu urodzenia – zob. wyrok NSA z 11 lutego 2020 r., II OSK 1330/17), to już pominięcie tych danych (tj. danych ojca) w rejestrze PESEL i dowodzie osobistym takiego przekroczenia dopuszczalnych granic wykładni, zdaniem Sądu, nie stanowi. Rozważania te znajdują mutatis mutandis zastosowanie do procedury nadawania numeru PESEL (zob. m.in. art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 8 pkt 3, art. 17 ust. 1 pkt 3 u.e.l.).
Wyrok WSA z dnia 20 listopada 2020 r., IV SA/Wa 1618/20
Standard: 79960 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 79961