Wykładnia konwencji i umów międzynarodowych; Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z 23 maja 1969 r.

Umowa międzynarodowa (art. 9 konstytucji) Wykładnia prawa

Wyświetl tylko:

Przepisy umowy międzynarodowej należy interpretować przy uwzględnianiu jej międzynarodowego charakteru oraz potrzeby popierania jednolitości jej stosowania i poszanowania dobrej wiary w handlu międzynarodowym. W szczególności kwestie dotyczące materii regulowanej przez konwencję, które nie są w niej wyraźnie rozstrzygnięte, winny być rozwiązywane według ogólnych zasad, na których się ona opiera ( por. J. Hermanowski, J.D. Jastrzębski, Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów – Konwencja wiedeńska. Komentarz, Warszawa 1997 r., s. 29.

Przepisy konwencji międzynarodowych powinny być interpretowane przede wszystkim w sposób autonomiczny, bez automatycznego stosowania zasad wykładni, obowiązujących ze względu na systematykę i zakres pojęciowy prawa krajowego

Postanowienie SR w Tarnowie z dnia 11 kwietnia 2024 r., V GC 129/24

Standard: 80326 (pełna treść orzeczenia)

Szczegółowe zasady wykładni konwencji międzynarodowych zostały uregulowane w art. 31-33 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, sporządzonej w W. dnia 23 maja 1969 r. (dalej: k.w.p.t. lub Konwencja Wiedeńska). Spośród tych przepisów, umieszczonych w Dziale 3., dotyczącym interpretacji traktatów, szczególne znaczenie ma wyrażona w art. 31 ust. 1 k.w.p.t. ogólna reguła interpretacji, stosownie do której traktat należy interpretować w dobrej wierze, zgodnie ze zwykłym znaczeniem, jakie należy przypisywać użytym w nim wyrazom w ich kontekście, oraz w świetle jego przedmiotu i celu.

Wyrok SN z dnia 26 stycznia 2024 r., II CSKP 1971/22

Standard: 79526 (pełna treść orzeczenia)

Proces interpretacji traktatu jest procesem wielofazowym, w którym Sąd uwzględnia 1) zwykłe znaczenie wyrazów użytych w traktacie, 2) w ich kontekście, oraz 3) w świetle przedmiotu i celu traktatu, a nadto, że Konwencja nie ustanawia hierarchii wskazanych metod interpretacyjnych ani też nie przyznaje pierwszeństwa żadnej z nich w stosunku pozostałych, oraz że zwykłe znaczenie wyrazu lub zdania nie jest jedynie problemem lingwistycznym lub słownikowym (Aguas del Tunari v Bolivia, CSID ARB/02/3, Award of 21 October 2005, para 91); metody interpretacyjne wskazane w art. 31 ust. 1 Konwencji nie powinny być stosowane w izolacji od pozostałych, przeciwnie nazwa tego przepisu „ogólna reguła interpretacyjna” nakazuje uznać, że metody te powinny być stosowane w łączności z pozostałymi w każdym procesie interpretacyjnym. Ostatecznie należy przyjąć, że podstawowe elementy interpretacji traktatu są następujące: 1) traktat, 2) dobra wiara, 3) zwykłe znaczenie wyrazu, 4) kontekst, 5) przedmiot i cel.

Niewątpliwie do zakresu pojęcia „traktat”, o którym mowa w art. 31 ust. 1 Konwencji Wiedeńskiej, należy ratyfikowana umowa międzynarodowa.

Traktat należy interpretować w dobrej wierze, co oznacza m.in, że w przypadku, gdy przepisu traktatu nie jest wystarczająco jasny, wówczas należy odwołać się do intencji stron traktatu. Jeżeli intencje stron są jasne i jednomyślne, wówczas przeważają nad innymi możliwymi rezultatami interpretacji. W przypadku zaś, gdy intencje stron nie są jasne lub różnią się między sobą, wówczas należy nadać przepisowi takie znaczenie, które w kontekście (dans le cadre du text), pozwala na racjonalne rozwiązanie problemu prawnego lub stwarza przypuszczenie, że propozycja strony, która podjęła inicjatywę, była sformułowana racjonalnie i w dobrej wierze (Application des dispositionsde la Convention sur la Protection du Rhin contre la Pollution par les Chlorures du 3 Decembre 1976 ainsi que Protocole additionell a cette convention adopte le 25 Septembre 1991, Award of 12 March 2004, par 74). Podobnie, gdy traktat jest otwarty na różne interpretacje, z których jedna umożliwia traktatowi wywołanie właściwych skutków inna zaś nie, wówczas zasada dobrej wiary oraz przedmiot i cele traktatu wymagają, aby przyjąć tę pierwszą interpretację. Zasada efektywności w procesie interpretacji traktatu (ut res magis valeat quam pereat) wymaga, aby interpretator nadał znaczenie i skuteczność wszystkim wyrazom traktatu. Interpretator nie ma swobody w doborze znaczenia, które mogłoby uczynić klauzule i przepisy traktatu nieużytecznymi lub zbytecznymi (Japan – Taxes on Alcoholic Beverages, AB-1996-2, WT/DS8, 10&11/AB/R (1996).

Z kolei zwykłe znaczenie wyrazu użytego w traktacie nie jest oderwane od kontekstu, w którym występuje. W przypadku, gdy odnośne wyrazy w ich naturalnym i zwykłym znaczeniu mają sens w ich kontekście, wówczas proces interpretacji się kończy. Jeżeli natomiast słowa w ich naturalnym i zwykłym znaczeniu są wieloznaczne lub prowadzą do nieracjonalnego rezultatu, wtedy i tylko wtedy Sąd musi odwołać się do innych metod interpretacji i ustalić, co miały na myśli strony, gdy używały tych słów (Competence of the General Assembly for the Admission of the State to the United Nations, Advisory Opinion, I.C.J. Reports 1950, p. 8). Kontekst jest bezpośredni, gdy odnosi się gramatycznych konstrukcji przepisu lub zdania, w którym występuje interpretowany wyraz. Do kontekstu, w świetle którego ustalane jest zwykle znaczenie wyrazu, należą też takie czynniki, jak tytuł traktatu i jego wewnętrzna struktura, a także wzajemne relacje między różnymi przepisami i ich funkcjami. Kontekst obejmuje również pewne koncepcje i instytucje, które legły u podstaw regulacji traktatowej jako całości; w rozpoznawanej sprawie koncepcja zabezpieczenia społecznego czy świadczenia. Kontekst, zgodnie z ust. 2 art. 31 Konwencji obejmuje porozumienia dokumenty, instrumenty, praktyki w nim wymienione.

Gdy zaś chodzi o przedmiot i cel traktatu, to przez przedmiot należy rozumieć materialną zawartość normy, przepisu, praw i obowiązków określonych traktatem. Przedmiot traktatu jest instrumentem pozwalającym osiągnąć cel traktatu, którym jest ogólny rezultat, jaki chcą osiągnąć za pośrednictwem traktatu jego strony (I. Buffard, K. Zemanek, „The „Object and Purpose” of the Treaty: An Enigma? Austrian Review of International and European Law 1998 vol. 3, p. 326). Przedmiot i cel traktatu mogą być rekonstruowane z preambuły traktatu i jego materialnych postanowień, z kolei przedmiot i cel traktatu mogą być użyteczne w interpretacji jego postanowień (United States – Import Prohibition of Certain Shrimp and Shrimp Products, WTO Report of Appellate Body AB-1998-4, WT/DS58/AB/R 12 October 1998, para 114).

Uchwała SN z dnia 22 maja 2019 r., III UZP 9/18

Standard: 79528 (pełna treść orzeczenia)

W prawie międzynarodowym obowiązywanie normy pozwalającej stronom na uznanie traktatu za wygasły - lub zwolnienie się od niektórych zobowiązań -w wypadku istotnej zmiany okoliczności w zasadzie nie jest kwestionowane. Podkreśla się, że pomimo wagi zasady trwałości umów międzynarodowych (pacta sunt servanda) nie są one niewzruszalne. Obecnie klauzula rebus sic stantibus jest przedmiotem wyraźnej regulacji w art. 62 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439 -dalej: „Konwencja wiedeńska”). Może ona jednak być uznawana - jak wskazuje się w piśmiennictwie - również za normę zwyczajową prawa międzynarodowego.

Przyjmuje się, że zmiana okoliczności, aby stanowiła podstawę do zastosowania normy rebus sic stantibus, musi być rzeczywista i skuteczna. Powstała sytuacja powinna radykalnie różnić się od układu stosunków decydujących o zawarciu traktatu i istniejących w chwili jego zawarcia. Zmianę uważa się zaś za skuteczną, jeżeli wywiera ona radykalny wpływ na możliwość lub użyteczność wykonywania traktatu.

W piśmiennictwie podkreśla się tendencję do zawężania możliwości powoływania się na omawianą klauzulę jedynie do takich sytuacji, które stanowią zmianę okoliczności o charakterze zasadniczym.

Wyrok SN z dnia 15 grudnia 2016 r., II CSK 634/15

Standard: 79531 (pełna treść orzeczenia)

Narusza podstawowe zasady wykładni prawa międzynarodowego postępowanie polegające na interpretacji aktów prawa międzynarodowego przez odwołanie się do treści aktów prawa krajowego, co więcej przyjęta i powszechnie akceptowana procedura jest dokładnie odwrotna. Interpretacja prawa międzynarodowego zakłada ponadto, że wykładni podlega tekst autentyczny poprzez konieczność odniesienia się do każdej z jego oficjalnych wersji językowych (zob. art. 33 ust. 1 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie Traktatów). 

Uchwała SN z dnia 14 października 2015 r., I KZP 7/15

Standard: 79530 (pełna treść orzeczenia)

Z art. 29 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r., (Dz.U. z 1990, Nr 74, poz. 439) wynika obowiązek stosowania traktatu do całego terytorium państwa - strony traktatu.

Postanowienie SN z dnia 11 października 2013 r., I CSK 451/12

Standard: 79529 (pełna treść orzeczenia)

Zgodnie z art. 26 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U z 1990 r. Nr 74, poz. 439, załącznik), zgodnie z którym konwencja międzynarodowa może być źródłem praw i obowiązków państw będących jej stronami, a jedynie wyjątkowo państw trzecich (art. 35 i 36 Konwencji). Powyższe nie dotyczy jedynie takich umów międzynarodowych, które wprost formułują prawa podmiotowe jednostek w ramach doktryny self executing.

Uchwała SN z dnia 3 marca 2009 r., I KZP 30/08

Standard: 79527 (pełna treść orzeczenia)

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.