Związanie sądu cywilnego wysokością szkody w przestępstwie oszustwa ustalonej przez sąd karny
Związanie prawomocnym wyrokiem skazującym sądu karnego (art. 11 k.p.c.) Szkoda w przestępstwie oszustwa
Sąd cywilny jest wprawdzie związany ustaleniem co do tego, iż skazany dopuścił się określonego czynu wyczerpującego znamiona oszustwa (art. 286 k.k.), ewentualnie oszustwa kwalifikowanego (art. 286 w związku z art. 294 § 1 k.k.), co - w przypadku oszustwa „szkodowego” - wskazywać będzie na wyrządzenie poszkodowanemu przestępstwem szkody, jednakże związanie to sięga tylko granic niezbędnych dla respektowania wyroku karnego, a więc obejmuje ustalenie, że w ogóle miało miejsce określone zadysponowanie mieniem wyczerpujące znamię niekorzystnego nim rozporządzenia i - ewentualnie - że dotyczyło ono mienią o znacznej wartości określonej w art. 115 § 5 k.k., natomiast nie obejmuje ustalenia dotyczącego określonej wartości mienia, w zakresie wykraczającym poza znamię mienia znacznej wartości.
Wprawdzie niekiedy wskazuje się, że sąd karny zobowiązany jest do precyzyjnego ustalenia, na czym polegało niekorzystne rozporządzenie mieniem, tj. ustalenia, czy miało ono postać pogorszenia sytuacji majątkowej pokrzywdzonego niepowiązanego z powstaniem szkody majątkowej, czy też polegało na wyrządzeniu takiej szkody w wyniku rozporządzenia mieniem, jednakże nie decyduje to o wyczerpaniu znamion przestępstwa, lecz determinuje możliwość orzeczenia obowiązku naprawienia szkody oraz może mieć znaczenie dla oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu, a tym samym dla wymiaru kary (por. art. 53 § 1 w związku z art. 115 § 2 k.k.). Zależność ta nie jest jednak wystarczająco silna, by uzasadniać związanie sądu cywilnego tą częścią ustaleń. Nie można bowiem zapominać, że związanie uzasadniają m.in. obowiązujące w postępowaniu karnym, podwyższone rygory dowodowe (por. art. 5 k.p.k.), natomiast stosowanie przez sąd karny dyrektywy wymiaru kary w postaci stopnia społecznej szkodliwości czynu ma charakter ocenny.. Dlatego nawet jeżeli rozmiar szkody wpłynął na orzeczoną względem pozwanego karę, charakter tej zależności nie pozwala uznać rozmiaru szkody ustalonego przez sąd karny za wiążący dla sądu cywilnego.
Wyrok SN z dnia 29 października 2020 r., V CSK 69/19
Standard: 78308 (pełna treść orzeczenia)
Jeśli powstanie szkody należy do istoty przestępstwa, to wówczas sąd cywilny jest związany wysokością tej szkody ustaloną w postępowaniu karnym, w przeciwnym zaś razie takiego związania nie ma. Zatem biorąc pod uwagę, że skoro możliwe jest oszustwo bez wyrządzenia szkody, to powstanie szkody nie jest warunkiem zaistnienia takiego przestępstwa. To zaś prowadzi do wniosku, że w przypadku przestępstwa doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem sąd cywilny nie jest związany wyrokiem karnym co do wysokości szkody.
Wyrok SO w Krakowie z dnia 17 lutego 2020 r., I ACa 670/19
Standard: 78334 (pełna treść orzeczenia)