Sporządzenie uzasadnienia orzeczenia przez sędziego w stanie spoczynku
Uzasadnienie i metodyka jego sporządzania (art. 327[1] k.p.c. i art. 387 k.p.c.) Sporządzenie i doręczenie uzasadnienia z orzeczeniem (art. 423 k.p.k.)
Na sędziego pozostającego poza służbą czynną (w szczególności w stanie spoczynku), względem którego obowiązek sporządzenia uzasadnienia orzeczenia nie powstał w czasie urzędowania, nie można nałożyć obowiązku sporządzenia uzasadnienia, choć może je sporządzić, jeśli wyrazi taką wolę. Sporządzenie uzasadnienia przez takiego sędziego nie będzie działaniem podjętym przez osobę nieuprawnioną.
Sporządzenie uzasadnienia nie jest czynnością orzeczniczą, nie jest zatem związane ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości. Jest jedynie czynnością wtórną do orzekania.
Systemowo postrzegana istota stanu spoczynku sędziów (a także prokuratorów) polega na tym, że przechodząc w ten stan, pozostają nadal w stosunku służbowym. Powołanie na stanowisko sędziego następuje na czas nieoznaczony, a przejście w stan spoczynku powoduje ustanie stosunku pracy. Wraz z przejściem w stan spoczynku stosunek służbowy bowiem nie wygasa, lecz ulega przekształceniu.
Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wyroku ma immanentny związek z urzędowaniem i związanym z tym świadczeniem pracy. Warunkuje go złożenie w trybie art. 422 § 1 k.p.k. wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia. Z chwilą przeniesienia w stan spoczynku obowiązek ten ipso iure ustaje. Nie ma wszak normy kompetencyjnej umożliwiającej nałożenie takiego nakazu na sędziego w stanie spoczynku, podobnie jak nie ma również możliwości następczego wyegzekwowania jego realizacji. To przesądza, iż sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku może być oparte wyłącznie o reguły dobrowolności.
Powyższy pogląd był już wyrażany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide postanowienie SN z 10 maja 2022 r., I KK 129/21), znajduje też umocowanie w Regulaminie urzędowania sądów powszechnych, z którego § 119 ust. 3 wprost wynika możliwość sporządzenia pisemnego uzasadnienia orzeczenia przez sędziego w stanie spoczynku
Postanowienie SN z dnia 12 lipca 2023 r., I KZP 2/23
Standard: 71606 (pełna treść orzeczenia)
W postanowieniu z dnia 31 marca 2011 r., II K 265/10 Sąd Najwyższy stwierdził, że: "Użyte w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. sformułowanie w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona..." odnosi się do sytuacji, w której członek składu sądu, nie mając uprawnień do orzekania, wykonuje funkcje sędziowskie, aż do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, które kończy etap wyrokowania - narada nad wyrokiem, głosowanie członków składu orzekającego i ogłoszenie wyroku zredagowanego w formie pisemnej niezwłocznie po ukończeniu głosowania. Natomiast nie dotyczy czynności związanych z opracowaniem uzasadnienia, które sporządza się na wniosek strony, poza wypadkami, gdy następuje to z urzędu. Sporządzenie uzasadnienia jako dokumentu sprawozdawczego z narady nad wyrokiem, którego wymogi w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji określone są w art. 424 k.p.k., jest czynnością wtórną, dokonywaną tylko w określonej sytuacji procesowej i leży poza sferą orzekania w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k."
W konsekwencji tych poglądów Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że samo sporządzenie uzasadnienia wyroku przez osobę nieuprawnioną nie prowadzi do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, lecz powoduje sytuację analogiczną do tej, jaka powstaje w przypadku braku uzasadnienia, mimo złożenia przez stronę wniosku w trybie art. 422 k.p.k.
Sędzia w stanie spoczynku nie może sporządzić uzasadnienia wyroku wydanego pod swoim przewodnictwem, wtedy kiedy sprawował urząd sędziego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2005 r., I PK 246/04, stwierdził w sposób jednoznaczny, iż sędzia w stanie spoczynku nie sprawuje urzędu sędziego. W związku z tym bezspornym jest, iż po przejściu w stan spoczynku sędzia nie może wykonywać jakichkolwiek czynności związanych z orzekaniem, bowiem nie może sprawować wymiaru sprawiedliwości, co jest atrybutem jedynie osoby pełniącej urząd sędziego w stanie czynnym. Jest to sytuacja tożsama, jak w wypadku śmierci sędziego, bądź złożenia go z urzędu na mocy orzeczenia sądu dyscyplinarnego.
W związku tym, sporządzenie przez niego pisemnego uzasadnienia wyroku, wydanego pod jego przewodnictwem już po przejściu w stan spoczynku, jest czynnością prawnie bezskuteczną.
Wyrok SA w Krakowie z dnia 26 października 2011 r., II AKa 165/11
Standard: 5669