Zdolność arbitrażowa
Zdolność arbitrażowa; przedmiotowy zakres zapisu na sąd polubowny (art. 1157 i art. 1214 § 3 pkt 1 k.p.c.)
Zakres dopuszczalności poddania spraw rozpoznaniu przez sądy polubowne (zapisu na sąd polubowny) w zakresie przedmiotowym określa art. 1157 k.p.c. Przepis ten jest przejawem dążenia ustawodawcy do umożliwienia stronom dochodzenia w możliwie jak najszerszym zakresie ich roszczeń przed sądem polubownym, jednakże to dążenie doznaje istotnego ograniczenia w postaci warunku, aby dany spór mógł być przedmiotem ugody sądowej. Zgodnie z dominującym w doktrynie stanowiskiem ograniczenie powyższe dotyczy zarówno sporów o prawa majątkowe jak i niemajątkowe.
Zasada wynikająca z przepisu art. 1157 kpc nie doznaje modyfikacji w treści art. 1163 kpc, bowiem nie zawiera on normy szczególnej, tj. nie stanowi lex specialis w stosunku do art. 1157 kpc w zakresie wymagania, aby spory poddane pod rozstrzygnięcie sądu polubownego mogły być przedmiotem ugody sądowej (por. uchwała SN z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 13/09). Przepis art. 1163 kpc przewiduje bowiem jedynie szczególny zakres podmiotowy zapisu na sąd polubowny, zgodnie z którym zamieszczony w umowie (statucie) spółki handlowej zapis na sąd polubowny dotyczący sporów ze stosunku spółki wiąże spółkę oraz jej wspólników (§ 1). Na mocy § 2 art. 1163 kpc powyższy przepis stosuje się odpowiednio do zapisów na sąd polubowny zawartych w statucie spółdzielni lub stowarzyszenia.
Wyrok SO w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2015 r., XV C 896/14
Standard: 46626
Zdatność arbitrażowa sporu oznacza właściwość sprawy, która powoduje, że może ona zostać poddana przez strony pod rozstrzygniecie sądu polubownego, a więc poddana jego kompetencji jurysdykcyjnej w wyniku sporządzenia zapisu na sąd polubowny.
Zdatność arbitrażową mają jedynie sprawy cywilne, w których droga sądowa w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego jest dopuszczalna. Nie ma natomiast znaczenia jakiej treści żądanie ma być przedstawione sądowi polubownemu. Postępowanie przed sądem polubownym może bowiem obejmować żądanie zasądzenia świadczenia, ustalenia stosunku prawnego lub prawa, jak również żądanie ukształtowania stosunku prawnego wskazanego w treści zapisu na sąd polubowny (np. żądanie rozwiązania spółki).
Według art. 1157 k.p.c. kompetencja sądu polubownego może obejmować także spory z zakresu prawa pracy (dot. art. 1164 k.p.c.).
W art. 1157 k.p.c. ocena zdatności arbitrażowej sporu jest uwarunkowana jego zdatnością ugodową. Według prawa polskiego ugoda może być zawarta w sprawie, której charakter na to zezwala (art. 184 k.p.c.). Za taką można uznać jedynie sprawę, w której przedmiotem postępowania jest stosunek prawny, w zakresie którego istnieje w świetle prawa materialnego możliwość samodzielnego dysponowania przez strony prawami lub roszczeniami, które z tego stosunku wynikają. Brak zdatności ugodowej ma miejsce wtedy, gdy dany rodzaj stosunków prawnych lub wynikające z nich prawa i roszczenia w ogólności lub w pewnej części w świetle prawa materialnego nie podlegają dyspozycji stron. Może to być następstwem charakteru stosunków prawnych, praw lub roszczeń (np. stosunki małżeńskie niemajątkowe, pochodzenie dziecka, prawa stanu cywilnego, władza rodzicielska). Zdatność ugodową może także wyłączać wyraźny przepis prawa procesowego, który wyklucza w danej kategorii spraw ugodę (art. 477[12] k.p.c. – w sprawach z ubezpieczenia społecznego; art. 479 41 k.p.c. – w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone).
W doktrynie dominuje także pogląd, że zdatności ugodowej nie mają sprawy o stwierdzenie nieważności uchwały zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia z powodu jej sprzeczności z ustawą, jak również sprawy o uchylenie uchwał tych zgromadzeń. Przedmiot sporu w tych sprawach nie podlega dyspozycji stron postępowania a skutek prawny powództw w sprawach o stwierdzenie nieważności bądź uchylenie uchwał nie może być osiągnięty bez wyroku sądu państwowego. Istotne są także konsekwencje prawne wyroku uwzględniającego powództwo, wyrażające się w tzw. rozszerzonej prawomocności, która nie może być osiągnięta przez ugodę sądową.
Postanowienie SA w Krakowie z dnia 17 grudnia 2013 r., I ACz 2321/13
Standard: 80129 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 57303