Skutki zawarcia w umowie zobowiązującej do zbycia spadku warunku lub terminu
Obligacyjno-rzeczowy skutek zbycia spadku; forma umowy (art. 1052 k.c.) Niedopuszczalność warunku lub terminu przy przeniesieniu własności nieruchomości (art. 157 k.c.)
Zgodnie z art. 157 k.c. własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu. W razie zastrzeżenia warunku lub terminu w umowie zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości, umowa taka wywołuje jedynie skutek obligacyjny i do przeniesienia własności konieczne jest dodatkowe porozumienie stron obejmujące ich bezwarunkową zgodę na niezwłoczne przejście własności.
Ustawodawca w przepisach dotyczących zbycia spadku nie uregulował w sposób wyraźny skutków zawarcia w umowie zobowiązującej do zbycia spadku warunku lub terminu ani nie odesłał w tym przedmiocie do przepisów dotyczących przeniesienia własności.
W doktrynie zdecydowanie przeważa stanowisko, że regulacja zawarta w art. 1051 i 1052 k.c. nie ma charakteru samodzielnego i wyczerpującego określenia wszystkich przesłanek umowy zbycia spadku, a zatem w nieuregulowanym w tych przepisach zakresie do umowy zbycia spadku mają zastosowanie przepisy części ogólnej dotyczące przeniesienia własności, w tym art. 157 k.c., gdy w umowie zobowiązującej do zbycia spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość, strony zawarły warunek lub termin.
Stanowisko to należy podzielić, trafnie bowiem podkreśla się w literaturze, że choć przedmiotem zbycia spadku jest spadek jako masa majątkowa składająca się zarówno z praw, jak i obowiązków i przeniesienie spadku odbywa się w drodze sukcesji uniwersalnej, podczas gdy art. 155 i nast. k.c. odnoszą się do przeniesienia własności pojedynczych rzeczy, przenoszonych w drodze sukcesji singularnej, to różnice te nie są tak istotne, by można było wyłączyć stosowanie regulacji ogólnych dotyczących przeniesienia własności do zbycia spadku. W szczególności te same argumenty przesądzające niedopuszczalność zbycia nieruchomości pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu przemawiają za niedopuszczalnością zbycia pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu także spadku lub udziału w spadku obejmującym nieruchomość.
Zbycie pod warunkiem udziału w spadku obejmującym nieruchomość wywołuje jedynie skutek obligacyjny.
Postanowienie SN z dnia 4 kwietnia 2012 r., I CSK 359/11
Standard: 53063 (pełna treść orzeczenia)