Zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu

Zabezpieczenie majątkowe wykonania orzeczenia na mieniu (art. 291 k.p.k.)

Wyświetl tylko:

Na mocy art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej z dnia 17 grudnia 2021 r. . o zmianie niektórych ustaw w związku z powołaniem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (Dz. U. poz. 2447) nowe brzmienie otrzymał art. 291 § 2 k.p.k. Tę jednostkę redakcyjną podzielono na dwa punkty oraz m.in. wskazano, że w razie popełnienia przestępstwa, w związku z którym można orzec przepadek wskazany w § 1 pkt 3 lub zwrot wskazany w § 1 pkt 5, zabezpieczenie wykonania orzeczenia może nastąpić również już po wszczęciu postępowania karnego – na mieniu, które podlegałoby przepadkowi lub zwrotowi na podstawie art. 44 k.k., jeżeli co do tego mienia na podstawie odrębnych przepisów zastosowano wstrzymanie transakcji lub blokadę rachunku (art. 291 § 2 pkt 2 lit. b k.p.k.).

O ile zostanie wykazane, iż środki zgromadzone na rachunku bankowym mogą być uznane za dowód w sprawie, zatem również za dowód rzeczowy (art. 236b k.p.k.), wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 86 ust. 13 in fine ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz. U z 2021 r., poz. 1132 ze zm.) jest dopuszczalne także wtedy, kiedy postępowanie karne znajduje się w fazie in rem.

Postanowienie SN z dnia 18 maja 2022 r., I KZP 7/21

Standard: 61244 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo karne

Zabezpieczenie majątkowe może nastąpić zarówno w postępowaniu jurysdykcyjnym, jak i przygotowawczym, z tym, iż wyłącznie w fazie in personam. Środek ten może być stosowany wobec podejrzanego lub oskarżonego, a więc osoby co do której zebrane dowody dostatecznie uzasadniają podejrzenie popełnienia przestępstwa. Podkreśla się, że jest to wystarczająca przesłanka materialna uzasadniająca sięgnięcie po ten środek.

Według Trybunału Konstytucyjnego art. 291 § 1 k.p.k., normujący zabezpieczenie majątkowe, jest zgodny z zasadą demokratycznego państwa prawnego, proporcjonalności w ograniczeniu konstytucyjnych praw i wolności, domniemaniem niewinności, ochroną prawa własności oraz innych praw majątkowych. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zabezpieczenie majątkowe, jako mające charakter tymczasowy, wprawdzie godzi w prawo własności i inne prawa majątkowe, pozbawiając czasowo podejrzanego (oskarżonego) możliwości dysponowania określonym mieniem, jednakże uciążliwość ta, która spotyka podejrzanego (oskarżonego), ma na celu realizację jednego z podstawowych założeń demokratycznego państwa prawnego, jakim jest zagwarantowanie egzekucji wyroków sądów (por. wyrok TK z dnia 6 września 2004 r., SK 10/04).

Zabezpieczenie dowodu na podstawie przepisów art. 217 k.p.k., art. 219 – 224 k.p.k., art. 227 -236 k.p.k., nie wyklucza zastosowania instytucji zabezpieczenia majątkowego, czyli postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym może być wydane odnośnie rzeczy ruchomej stanowiącej dowód w sprawie.

Uchwała SN z dnia 9 listopada 2021 r., I KZP 3/21

Standard: 56411 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo karne

Przepis art. 291 § 1 k.p.k. nie ogranicza przedmiotu zabezpieczenia jedynie do mienia będącego w wyłącznym władaniu oskarżonego. Użycie w tym przepisie ogólnego sformułowania, iż zabezpieczenie następuje na mieniu oskarżonego, zezwala również na zabezpieczenie mienia, wobec którego prawo własności przysługuje oskarżonemu tylko w części lub łącznie z innymi osobami (zob. postanowienie SA w Krakowie z dnia 28 czerwca 2005 r., II AKz 234/05).

Zabezpieczenie majątkowe, o którym mowa w art. 291 § 1 k.p.k., może być dokonane na mieniu objętym wspólnością majątkową małżonków (zob. postanowienie SN z dnia 27 lutego 2008 r., WZ 4/08).

W toku postępowania zabezpieczającego, wywołanego wydaniem postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym i zakończonego odpowiednim wpisem hipoteki przymusowej, obejmującej elementy majątku wspólnego, ujawnia się przede wszystkim interes prawny beneficjentów zabezpieczenia (Skarbu Państwa i osób pokrzywdzonych w wyniku przestępstwa), co usprawiedliwia tymczasową ingerencję w mienie małżonka podejrzanego (zob. postanowienie SN z dnia 11 lipca 2014 r., III CSK 257/13).

Postanowienie SA w Gdańsku z dnia 5 września 2018 r., II AKz 664/18

Standard: 20432 (pełna treść orzeczenia)

Sądy ApelacyjnePrawo karne

Przewidziane w art. 291 k.p.k. zabezpieczenie majątkowe, stanowi środek przymusu, którego zadaniem jest zabezpieczenie realności wykonania kary grzywny, świadczenia pieniężnego, przepadku lub środka kompensacyjnego i jest dopuszczalne wówczas, gdy istnieje co najmniej prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa, za które można orzec ww. karę lub środki karne, czy też środki kompensacyjne.

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 291 § 1 k.p.k., zabezpieczenie majątkowe może być stosowane wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w zakresie wskazanej kary, świadczenia pieniężnego, przepadku lub środka kompensacyjnego będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. Istota tego środka przymusu ma na celu takie ograniczenie uprawnień majątkowych oskarżonego, aby możliwe stało się wykonanie wyroku karnego w zakresie orzeczonych przez sąd kar i środków karnych o charakterze materialnym.

Zabezpieczenie majątkowe stanowi istotne ograniczenie prawa do dysponowania swoim mieniem przez osobę, która w trakcie trwania postępowania karnego korzysta z domniemania niewinności, w konsekwencji czego jego stosowanie powinno być ograniczone, jeżeli w świetle okoliczności sprawy rysuje się realna szansa wykonania kary i wyegzekwowania ww. środków karnych, kompensacyjnych także bez tego środka przymusu.

Postanowienie SN z dnia 13 sierpnia 2018 r., VII KZ 8/18

Standard: 16233 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo karne

Przesłanką warunkującą dopuszczalność zastosowania środka przymusu w postaci zabezpieczenia majątkowego jest z jednej strony istnienie wyłącznie dużego prawdopodobieństwa, że oskarżony dopuścił się popełnienia zarzuconego mu czynu, nie zaś pewne ustalenie tej okoliczności, gdyż ostateczne ustalenie sprawstwa i winy oskarżonego nastąpi dopiero na etapie wyrokowania, a z drugiej strony wysokie prawdopodobieństwo orzeczenia grzywny, przepadku lub środka kompensacyjnego, czy środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego.

Postanowienie  SA w Katowicach z dnia 8 marca 2017 r., II AKz 139/17

Standard: 50633 (pełna treść orzeczenia)

Sądy ApelacyjnePrawo karne

Zabezpieczenie majątkowe ma na celu zapewnić, by oskarżony nie pozbył się lub nie ukrył posiadanych środków majątkowych, mających służyć zaspokojeniu ewentualnie zasądzonych w wyroku należności majątkowych czy finansowych. Zabezpieczenie majątkowe jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu przestępstwa objętego zakresem art. 291 § 1 k.p.k. Nie można uznać, aby warunek ten był spełniony w razie wydania przez sąd pierwszej instancji nieprawomocnego wyroku uniewinniającego. W takiej sytuacji winno nastąpić uchylenie tego środka, bo niczego nie zabezpiecza, a stanowi tylko nieuzasadnioną dolegliwość.

Postanowienie SA w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2016 r., II AKz 294/16

Standard: 14653

Sądy ApelacyjnePrawo karne

Zgodnie z art. 291 § 1 k.p.k., zabezpieczenie majątkowe może być ustanowione na mieniu oskarżonego w razie zarzucenia mu popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę lub świadczenie pieniężne albo w związku z którym można orzec przepadek lub środek kompensacyjny. 

Z mocy art. 292 § 1 k.p.k., zabezpieczenie następuje, co do zasady, w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego (chyba że ustawa stanowi inaczej), a więc m.in. przez zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego, obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową lub ustanowienie zakazu zbywania bądź obciążania nieruchomości, gdy nie ma ona księgi wieczystej, ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym oskarżonego (zob. art. 747 k.p.c.). 

Zabezpieczenie majątkowe upada dopiero wówczas, gdy nie zostaną prawomocnie orzeczone: grzywna, przepadek, nawiązka, świadczenie pieniężne, lub nie zostanie nałożony obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Jeśli jednak przed upływem 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia sądu karnego zostanie wytoczone powództwo o te roszczenia, zabezpieczenie pozostaje w mocy, jeżeli w postępowaniu cywilnym sąd nie orzeknie inaczej (art. 294 k.p.k.).

Zabezpieczenie majątkowe na mieniu oskarżonego może nastąpić, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w zakresie kary, świadczenia pieniężnego, przepadku lub środka kompensacyjnego będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione (art. 291 § 1 in fine k.p.k.).

Wyrok TK z dnia 27 października 2015 r., K 5/14

Standard: 34067 (pełna treść orzeczenia)

Trybunał KonstytucyjnyPrawo karne

W toku karnego postępowania przygotowawczego prowadzonego in personam, a więc w stosunku do osoby, której przedstawiono zarzuty i która ma status podejrzanego, może zaistnieć potrzeba zapewnienia realności wyegzekwowania grożącej podejrzanemu kary grzywny, prowadząca do wszczęcia postępowania zabezpieczającego, które składa się z dwóch faz.

Pierwsza obejmuje wydanie przez prokuratora postanowienia o zabezpieczeniu grożącej podejrzanemu kary grzywny, druga zaś dotyczy wykonania tego postanowienia. Pierwszy etap postępowania zabezpieczającego jest regulowany przez przepisy kodeksu postępowania karnego, drugi – przez przepisy kodeksu karnego wykonawczego.

Stosownie do art. 291 § 1 oraz 293 § 1 k.p.k. w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, prokurator może z urzędu, w toku postępowania przygotowawczego, wydać postanowienie o zabezpieczeniu wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego. W postanowieniu tym prokurator określa zakres i sposób zabezpieczenia (art. 293 § 1 zdanie 2 k.p.k.), przy czym zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego (art. 292 § 1 k.p.k.), co oznacza z kolei, że prokurator zabezpieczając wykonanie grożącej podejrzanemu kary grzywny sięga do środków zabezpieczenia roszczeń pieniężnych przewidzianych w art. 747 k.p.c.

Stosownie do art. 293 § 2 k.p.k. na postanowienie prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie, które rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie przygotowawcze.

Art. 462 § 1 k.p.k. przewiduje, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, zażalenie nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia; sąd jednak, który je wydał, lub sąd powołany do rozpoznania zażalenia może wstrzymać wykonanie postanowienia.

Stosownie do art. art. 292 § 1 k.p.k. w związku z art. 747 k.p.c. prokurator może zabezpieczyć wykonanie grożącej podejrzanemu kary grzywny stosując wskazane w tym przepisie sposoby zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, w tym zgodnie z art. 747 punkt 2 k.p.c. także przez obciążenie nieruchomości podejrzanego hipoteką przymusową.

Postanowienie SN z dnia 12 lutego 2014 r., IV CSK 275/13

Standard: 20434 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo karne

Zabezpieczenie choć regulowane w kodeksie postępowania karnego, dokonywane jest zgodnie z prawem cywilnym (chodzi o niektóre formy zabezpieczenia) i przepisami postępowania cywilnego. Jak każde zabezpieczenie ma więc charakter tymczasowy. Jego trwanie ograniczone jest w czasie; granicę wyznacza ostateczne ustalenie powinności czy kary przez sąd albo ostateczne uwolnienie od nich. Z tego spostrzeżenia wynikają dwa wnioski.

Po pierwsze, zabezpieczenie majątkowe, niezależnie od tego, czy ma na celu gwarancję wypłacalności dłużnika w postępowaniu cywilnym czy skuteczność egzekucji sankcji majątkowej w postępowaniu karnym, nie może być oceniane jako sprzeczne z Konstytucją ograniczenie własności czy innych praw majątkowych.

Trybunał nie przeczy, iż stosowanie zabezpieczenia wiąże się z ograniczeniem tych praw, w szczególności limituje, przynajmniej praktycznie, możliwość rozporządzania nimi. Trzeba jednak pamiętać, że nawet własność nie jest prawem absolutnym i - zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji - może podlegać ograniczeniom, byle były one przewidziane w ustawie i nie naruszały istoty prawa własności. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, limitowanie własności i innych praw majątkowych wynikające z ustanowienia na nich zabezpieczenia odpowiada standardom wskazanym w art. 64 ust. 3 Konstytucji. Zabezpieczenie jest bowiem przewidziane w ustawie i z całą pewnością nie narusza istoty praw, których dotyczy. Jak wyżej powiedziano, oznacza zaledwie czasowe ograniczenie dysponowania własnością czy innym prawem majątkowym. W tej sytuacji nie można mówić o naruszeniu ostatnio powołanego przepisu.

Oceny tej nie zmienia odwołanie się do zasady proporcjonalności, regulowanej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Tymczasowa uciążliwość, która spotyka potencjalnego dłużnika (oskarżonego), ma na celu realizację jednego z podstawowych założeń demokratycznego państwa prawnego, a mianowicie - wykonalności wyroków sądowych. Zagwarantowanie egzekucji wyroków wydanych przez niezawisłe sądy jest elementarnym warunkiem porządku publicznego w państwie.

Po drugie, z istoty zabezpieczenia oraz jego tymczasowości wynika, że zastosowanie jego w toku postępowania przygotowawczego nie może być traktowane jako naruszenie zasady domniemania niewinności, wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji.

Zabezpieczenie nie jest sankcją orzekaną wobec oskarżonego, lecz jedynie sposobem zagwarantowania realności ewentualnej przyszłej sankcji orzeczonej prawomocnie przez sąd. Trybunał zwraca uwagę, że także w postępowaniu cywilnym, w sprawach o roszczenia majątkowe zupełnie niezwiązane z jakąkolwiek odpowiedzialnością karną czy nawet z czynem niedozwolonym, także stosuje się zabezpieczenia; wystarczy, że powód uwiarygodni swą pretensję i zagrożenie niewypłacalnością pozwanego. Sąd wydaje tzw. zarządzenie tymczasowe, gdy wykonalność orzeczenia, które ma zapaść w przyszłości, wydaje się wątpliwa (art. 730 i n. k.p.c.). Odwołanie się do zabezpieczenia stosowanego w prawie cywilnym, które polega wszak na stosowaniu identycznych ograniczeń, jakie powstają przy zabezpieczeniu prokuratorskim, dowodzi, iż instytucja ta nie ma nic wspólnego z winą osoby zobowiązanej. Ustanowienie zabezpieczenia w żadnym razie nie może być więc traktowane jako przełamanie domniemania niewinności i - tym samym - naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji.

W art. 293 § 2 k.p.k., ze względu na doniosłość decyzji o zabezpieczeniu majątkowym, ustawodawca zastąpił kontrolę prokuratorską kontrolą sądową. Nie wynika z tego jednak, by postępowanie stawało się postępowaniem sądowym. Stosowanie w tym przypadku art. 176 ust. 1 Konstytucji i wymaganie kolejnej kontroli sądowej nie znajduje więc uzasadnienia. Zdaniem Trybunału, mechanizm zaskarżenia wprowadzony przez zaskarżone przepisy należy raczej poddać analizie z punktu widzenia art. 78 zd. 1 Konstytucji, który stanowi: "Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji". Ten właśnie przepis wyznacza standard właściwy dla oceny kwestionowanych przepisów. Nie może być wątpliwości, że czynią mu one zadość.

Wyrok TK z dnia 6 września 2004 r., SK 10/04

Standard: 4129 (pełna treść orzeczenia)

Trybunał KonstytucyjnyPrawo karne

Zastosowanie zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym dopuszczalne jest jedynie do czasu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie jurysdykcyjne.

Zabezpieczenie majątkowe ma na celu zapewnienie wykonalności przyszłym wyrokom skazującym na kary majątkowe oraz ułatwienie egzekucji zasądzonych roszczeń o naprawienie szkody w razie popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu lub wyrządzenia przestępstwem szkody w mieniu. To postępowanie ma moment początkowy i końcowy. Mianowicie, może być ono wszczęte dopiero wówczas, gdy proces karny został skierowany przeciwko konkretnej osobie. Zabezpieczenie może nastąpić "na mieniu oskarżonego".

Powyższa ustawowa przesłanka pozwala jednocześnie określić końcowy moment takiej decyzji. Otóż, może być ona podjęta do czasu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie jurysdykcyjne, po którym oskarżony staje się skazanym

Uchwała SN z dnia 10 maja 1995 r., I KZP 10/95

Standard: 43108 (pełna treść orzeczenia)

Sąd NajwyższyPrawo karne

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.