Obowiązkowe zastępstwo powoda przez adwokata lub radcę prawnego w postępowaniu grupowym (art. 4 ust. 4 u.p.g.)
Wytoczenie powództwa przez reprezentanta grupy (art. 4 u.p.g.) Przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu cywilnym (art. 87[1] k.p.c.)
Obowiązkowe zastępstwo powoda przez adwokata lub radcę prawnego, przewidziane w art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44), dotyczy także powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów, będącego reprezentantem grupy.
Pozew w postępowaniu grupowym, wniesiony bez zachowania obowiązkowego zastępstwa powoda przez adwokata lub radcę prawnego przewidzianego w art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o ochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44), podlega zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków.
Skład rozstrzygający analizowane zagadnienie prawne nie podziela orzeczeń Sądu Najwyższego, z których wynika, że na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 87[1] § 2 i art. 63[4]) rzecznik konsumentów jest zwolniony z przymusu adwokacko-radcowskiego (por. postanowienie z dnia 13 kwietnia 2005 r., V CZ 19/05, oraz – pośrednio – postanowienie z dnia 26 marca 2008 r., I CNP 16/08).
Zważywszy głównie na podmiotowe aspekty udziału rzecznika konsumentów w postępowaniu cywilnym, a zwłaszcza na fakt, że nie musi się on legitymować wyższym wykształceniem prawniczym – nie wspominając o dalszych, podwyższonych kwalifikacjach z tej dziedziny – należy przyjąć, iż zawarta w art. 63[3] k.p.c. klauzula odpowiedniego stosowania do rzecznika przepisów o prokuratorze nie pozwala na odniesienie do niego zwolnienia przewidzianego dla prokuratora w art. 87[1] § 2 k.p.c. Unormowaniu zawartemu w art. 63[3] k.p.c. (por. także art. 62 i 63[2]) należy przeciwstawić przepis art. 14 pkt 6 dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.), z którego jasno wynika, że Rzecznik Praw Obywatelskich może występować w postępowaniu cywilnym „na prawach przysługujących prokuratorowi”. Różnica sformułowań jest oczywista i wynika z niej, że Rzecznik Praw Obywatelskich ma w postępowaniu cywilnym wszystkie prawa prokuratora – ze zwolnieniem z przymusu adwokacko-radcowskiego włącznie – nie dysponuje nimi natomiast rzecznik konsumentów; w odniesieniu do niego przepisy o prokuratorze mają tylko odpowiednie zastosowanie, co – stosownie do okoliczności oraz dyrektyw odpowiedniego stosowania prawa – nie oznacza automatycznego przyznania mu wszystkich praw i powinności prokuratora. Bez wątpienia nie ma przekonywających argumentów za stosowaniem do powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów zwolnienia przewidzianego w art. 87[1] § 2 k.p.c., a w każdym razie należy uznać, że gdyby ustawodawca zamierzał udzielić rzecznikowi takiego zwolnienia, zastosowałby formułę użytą w ustawie o Rzeczniku Praw Obywatelskich.
Uchwała SN z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 28/11
Standard: 44059 (pełna treść orzeczenia)