Jurysdykcja ogólna sądów polskich w trybie procesu
Jurysdykcja ogólna sądów polskich w trybie procesu (art. 1103 k.p.c.)
W procesie sprawy należą do jurysdykcji krajowej, jeżeli pozwany ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu albo siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1103 k.p.c.). Prawodawca w art. 1103[1] – 1103[6] k.p.c. wskazał na określone rodzaje spraw i zadeklarował, że należą one do jurysdykcji krajowej „także wtedy, gdy”. Odesłanie to nawiązuje do reguły z 1103 k.p.c. i polega na zasygnalizowaniu, że w wybranych kategoriach spraw łącznikiem jurysdykcji krajowej mogą być inne czynniki (poza kryterium miejsca zamieszkania, miejsca zwykłego pobytu albo siedziby). Wskazana zależność jest klarowna, towarzyszy jej jednak dodatkowy wzorzec normatywny. W art. 1103[7] k.p.c. zastrzeżono bowiem, że sprawy rozpoznawane w procesie, inne niż wymienione w art. 1103[1] – 1103[6] k.p.c. należą do jurysdykcji krajowej „także wtedy, gdy” dotyczą, między innymi:
1) zobowiązania wynikającego z czynności prawnej, które zostało wykonane albo ma lub miało być wykonane w Rzeczypospolitej Polskiej;
2) zobowiązania niewynikającego z czynności prawnej, które powstało w Rzeczypospolitej Polskiej.
Zadeklarowany w art. 1103[7] k.p.c. konkuruje ze schematami wskazanymi w art. 1103[1] – art. 1103[6] k.p.c. Wystąpienie tych ostatnich, uniemożliwia wdrożenie jurysdykcji krajowej według art. 11037 k.p.c.
Wyrok SN z dnia 16 czerwca 2021 r., III PSKP 21/21
Standard: 59376 (pełna treść orzeczenia)
Przepis art. 1103 k.p.c. określa w sposób najbardziej ogólny jurysdykcję sądów polskich w trybie procesowym. Regulacja ta znajduje zastosowanie nie do taksatywnie wyliczonych rodzajów spraw, lecz do wszelkich spraw rozpoznawanych w trybie procesowym. Przepis ten odnosi się zarówno do spraw majątkowych, jak i niemajątkowych.
W art. 1103 k.p.c. jurysdykcja sądów polskich jest wyznaczona za pomocą łączników podmiotowych odnoszących się do pozwanego. Gdy pozwanym jest osoba fizyczna (jak w niniejszej sprawie), o jurysdykcji sądów polskich decyduje jej miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu na terytorium Polski w chwili wszczęcia postępowania.
Na gruncie art. 1103 k.p.c. nie ma znaczenia obywatelstwo pozwanego. Oznacza to, że na podstawie tego przepisu można pozywać przed sądy polskie cudzoziemców, jeżeli mają oni w Polsce miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Miejsce zamieszkania powinno być rozumiane, zgodnie z art. 25 k.c., jako miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Decyduje więc łączne występowanie elementu obiektywnego (zamieszkiwanie) i subiektywnego (zamiar pobytu).
Do przyjęcia istnienia jurysdykcji krajowej sądów polskich wystarczające jest wskazanie przez którykolwiek z tych łączników (alternatywny zbieg). Jeżeli więc pozwany mający za granicą miejsce zamieszkania w Polsce ma miejsce zwykłego pobytu, sprawa należy do jurysdykcji sądów polskich. Skoro w chwili wszczęcia postępowania pozwany miał miejsce zamieszkania w Polsce (w każdym bądź razie tego nie kwestionował w tym czasie), to sprawa niniejsza należała do jurysdykcji sądów polskich. Tak więc skoro jurysdykcja istniała w chwili wszczęcia postępowanie to trwa przez całe dalsze postępowanie (nadal), choćby jej podstawy odpadły w toku postępowania (art. 1097 § 1 k.p.c.).
Wyrok SA w Gdańsku z dnia 24 marca 2015 r., I ACa 674/14
Standard: 36922 (pełna treść orzeczenia)