Ważność czynności dokonanej po wygaśnięciu umocowania (art. 105 k.c.)
Przedstawicielstwo, pełnomocnictwo (art. 95 – art. 109 k.c.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
Dokonanie czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania przez pełnomocnika w imieniu mocodawcy po wygaśnięciu umocowania, nie prowadzi do nieważności czynności prawnej dokonanej z osobą trzecią, chyba że ta o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć (art. 105 k.c.). Oznacza to, że stwierdzenie wygaśnięcia umocowania jako takie nie może być podstawą odmowy wpisu na rzecz nabywcy prawa będącego przedmiotem tej czynności (postanowienie SN z 5 stycznia 2011 r., III CSK 84/10).
Odmowa mogłaby wynikać dopiero z ustalenia, iż druga strona czynności prawnej o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć. To jednak wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego wykraczającego poza zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego, w szczególności czy i kiedy uczestniczka postępowania K. D. (obecnie J.) złożyła skutecznie oświadczenie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Bez wykazania stanu świadomości drugiej strony czynności prawnej co do wygaśnięcia umocowania pełnomocnika nie można stwierdzić nieważności tej czynności.
Postanowienie SN z dnia 25 marca 2019 r., I CSK 115/18
Standard: 36659 (pełna treść orzeczenia)
Wygaśnięcie pełnomocnictwa nie ma więc wpływu na ważność czynności prawnej dokonanej przez pełnomocnika w granicach umocowania, chyba że osoba, z którą pełnomocnik zawarł czynność, o wygaśnięciu wiedziała lub brak takiej wiadomości był wynikiem niedbalstwa. Ustawodawca w art. 105 k.c. udziela silniejszej ochrony interesom kontrahenta, wprowadzając jako zasadę ważność dokonanej czynności. Ważna czynność prawna zgodnie z istotą pełnomocnictwa wywiera skutki bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 § 2 k.c.).
Okoliczność, że pełnomocnik dokonał czynności prawnej w imieniu reprezentowanego w granicach umocowania, nie wiedząc o fakcie odwołania pełnomocnictwa, w relacji pomiędzy mocodawcą i jego pełnomocnikiem nie wyklucza uznania działania pełnomocnika za sprzeczne z łączącą ich ewentualnie umową albo zasadami współżycia społecznego powodującego odpowiedzialność odszkodowawczą odwołanego pełnomocnika wobec mocodawcy. Przy czym, niewątpliwa możność wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko odwołanemu pełnomocnikowi może dla mocodawcy okazać się iluzoryczna w świetle unormowań z art. 101 w związku z art. 105 k.c.
Brak podstaw do zastosowania w sprawie art. 105 in fine k.c. nie wyklucza możliwości badania, czy mimo tego czynność prawna dokonana z udziałem osoby trzeciej i pełnomocnika mocodawcy była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.).
Trzeba zauważyć, że działanie pełnomocnika w stosunku do jego mocodawcy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego nie przesądza o tym, że czynność prawna zawarta przez pełnomocnika z osobą trzecią jest automatycznie nieważna na podstawie art. 58 § 2 k.c. Zgodnie z art. 95 § 2 k.c. czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.
Nie jest wykluczone uznanie za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego czynności prawnej dokonanej pomiędzy pełnomocnikiem i osobą trzecią, wówczas, gdy osoba trzecia wiedziała lub co najmniej powinna była wiedzieć o zawieraniu czynności prawnej przez pełnomocnika sprzecznej z wolą jego mocodawcy.
Wyrok SN z dnia 9 grudnia 2014 r., III CSK 27/14
Standard: 36648 (pełna treść orzeczenia)