Charakterystyka zasady lex retro non agit
Brak mocy wstecznej ustawy; lex retro non agit (art. 3 k.c.)
Żeby zobaczyć pełną treść należy się zalogować i wykupić dostęp.
W prawie cywilnym zasada nieretroakcji wyrażona w art. 3 k.c. rozumiana jest jako zakaz stosowania nowego prawa do oceny zdarzeń prawnych i ich skutków, jeżeli miały miejsce i skończyły się przed wejściem w życie tego prawa. Nowa ustawa nie powinna zmieniać ocen prawnych dokonanych pod rządem dawnego prawa. Wymaga tego ochrona bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania podmiotów prawa do państwa, co m.in. wymaga, aby ustalone już prawa i obowiązki tych podmiotów nie uległy zmianom, zwłaszcza zmianom niekorzystnym.
Obowiązywanie normy prawnej w czasie jest jednym z wyznaczników zakresu jej stosowania, określanym przez reguły prawa intertemporalnego.
Podstawowe znaczenie mają zasada tempus regit actum - nakazująca oceniać skutki zdarzeń prawnych na podstawie przepisów obowiązujących w czasie, kiedy zdarzenia te miały miejsce i zasada lex retro non agit, wyznaczająca regułę obowiązywania nowej ustawy od chwili jej wejścia w życie. Nowa norma prawna nie powinna zmieniać skutków prawnych zdarzeń, które powstały pod rządami dawnego prawa.
Prawo intertemporalne zakłada ponadto, że w stanach prawnych, które istniały pod rządami dawnego prawa i trwają nadal po jego zmianie, stosować należy zasady dalszego obowiązywania prawa dawnego, ewentualnie bezpośredniego stosowania prawa nowego, w zależności od tego, czy chodzi o skutki prawne związane z istotą stosunku prawnego powstałego przed wejściem w życie nowego prawa, czy też nie ingerujące w tę istotę
Uchwała SN z dnia 28 marca 2019 r., III CZP 95/18
Standard: 44519 (pełna treść orzeczenia)
Z działaniem prawa wstecz (tzn. z retroakcją) mamy do czynienia, gdy obowiązuje nakaz stosowania zmienionych norm prawnych do stanu faktycznego, który w pełni ukształtował się pod rządami przepisów wcześniej obowiązujących (por. wyrok TK z 4 kwietnia 2006 r., K 11/04).
Ustawa działa z mocą wsteczną, kiedy m.in. początek jej stosowania pod względem czasowym ustalony został na moment wcześniejszy, aniżeli początek mocy obowiązującej jej przepisów (por. wyrok TK z 5 listopada 2002 r., P 7/01), a więc nie tylko wówczas, gdy ustawie nadaje się moc obowiązującą wobec stosunków prawnych zaistniałych i trwających w czasie do wejścia tej ustawy w życie (por. wyrok TK z 31 marca 1998 r., K 24/97). Nadanie normom mocy wstecznej następuje, gdy ustawodawca nakazuje kwalifikować według norm nowych zdarzenia zaistniałe przed wejściem tych norm w życie (por. wyrok TK z 10 października 2001 r., K 28/01).
Zasada niedziałania prawa wstecz jest dyrektywą postępowania organów prawodawczych polegającą na zakazie stanowienia nie tylko przepisów prawnych, ale i norm prawnych, które nakazują stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie. Trybunał Konstytucyjny przypomina w swoim orzecznictwie, że zmiany stanu prawnego powinny prowadzić do tego, aby obciążenia związane ze zmianą prawa były proporcjonalnie rozkładane na adresatów norm prawa dotychczasowego i adresatów nowych norm prawnych.
W ocenie Trybunału, stany faktyczne, powstałe lub zrealizowane w okresie formalnego obowiązywania norm dotychczasowego prawa, powinny podlegać co do zasady jego dalszej ocenie normatywnej (tzn. ocenie według "starych" reguł), chyba że prawodawca wskaże dostatecznie przekonywujące argumenty, które uzasadniają wprowadzenie wstecznego działania nowego prawa. Zakaz wstecznego działania prawa obowiązuje w szczególności wtedy, gdy oddziaływuje ono w sposób niekorzystny na interesy określonych podmiotów, a zwłaszcza na prawa podmiotowe nabyte zgodnie z obowiązującymi dotychczas przepisami (por. wyrok TK z 13 kwietnia 1999 r., K 36/98).
Dopiero w wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się pewne odstępstwa od zasady lex retro non agit, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja jej nie jest możliwa bez dopuszczenia wstecznego działania prawa (por. orzeczenia TK: z 28 maja 1986 r., U 1/86; z 22 sierpnia 1990 r., K 7/90; z 18 października 1994 r., K 2/94; wyroki TK: z 31 marca 1998 r., K 24/97; z 3 października 2001 r., K 27/01; z 10 października 2001 r., K 28/01).
Trybunał przypomina, że ewentualny retroaktywny skutek stosowania regulacji, który wynika z jej normatywnej treści, nie przesądza jeszcze o jej niezgodności z art. 2 Konstytucji. Zakaz retroakcji jest naruszony, jeżeli nadanie mocy wstecznej przepisom prawnym prowadzi do takiego pogorszenia sytuacji ich adresatów w stosunku do stanu poprzedniego, które nie znajduje dostatecznego konstytucyjnego uzasadnienia.
Wyrok TK z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11
Standard: 533 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 549
Standard: 49503
Standard: 534
Standard: 535
Standard: 53293
Standard: 536
Standard: 539
Standard: 538
Standard: 537
Standard: 540
Standard: 542
Standard: 541
Standard: 543
Standard: 32677
Standard: 30885
Standard: 30295