Oddalenie wniosku na posiedzeniu niejawnym, oczywisty brak uprawnienia (art. 514 § 2 k.p.c.)

Jawność postępowania nieprocesowego (art. 514 k.p.c.)

Art. 514 § 2 k.p.c. należy uznać za unormowanie szczególne wobec art. 191[1] k.p.c., które stoi na przeszkodzie zastosowaniu drugiego z tych przepisów, i to w całym zakresie jego zastosowania (arg. ex art. 13 § 2 in fine k.p.c.).

Przepis art. 514 § 2 k.p.c. jest zawężony do postępowania przed sądem pierwszej instancji; oddaleniu wniosku z powodu oczywistego braku uprawnienia wnioskodawcy nie towarzyszą konsekwencyjne regulacje w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym, a rozpoznanie apelacji i skargi kasacyjnej od postanowienia wydanego na podstawie art. 514 § 2 k.p.c. następuje na zasadach ogólnych (por. uchwała SN z dnia 7 czerwca 1967 r., III CZP 41/67).

Przepis art. 514 § 2 k.p.c. stanowi zarazem dla postępowania nieprocesowego regulację pełną, co oznacza, że tym trybie postępowania nie jest możliwe oddalenie wniosku jako oczywiście bezzasadnego z innych przyczyn ani w inny sposób niż zostało to określone w art. 514 § 2 k.p.c. T

Postanowienie SN z dnia 18 kwietnia 2024 r., I CSK 695/23

Standard: 79520 (pełna treść orzeczenia)

Oczywisty brak uprawnienia wnioskodawcy powinien wynikać z samej treści wniosku lub dołączonych do niego dokumentów.

Sąd nie może oddalić na posiedzeniu niejawnym (art. 514 § 2 k.p.c.) wniosku o zmianę nabycia spadku złożonego przez osobę należącą do kręgu spadkobierców lub mającą interes prawny w wykazaniu następstwa po spadkodawcy (art. 679 § 2 k.p.c.).

Przepis art. 514 § 1 k.p.c. uzasadnia tezę, że w postępowaniu nieprocesowym zasady jawności i kontradyktoryjności nie mają charakteru bezwzględnego, jednak ich znaczenie wzrasta w sprawach, w których występuje spór; zgodnie z § 2 wymienionego przepisu, rozstrzygnięcie tych spraw i oddalenie wniosku na posiedzeniu niejawnym - bez wysłuchania zainteresowanych - jest możliwe tylko wtedy, gdy z treści wniosku wynika oczywisty brak uprawnienia wnioskodawcy. W literaturze podkreśla się, że sąd powinien korzystać z tej możliwości w wąskim zakresie.

Innymi słowy, oddalenie wniosku na posiedzeniu niejawnym ze względu na brak uprawnienia wnioskodawcy może nastąpić tylko wtedy, gdy jest on w świetle jego treści lub złożonych dokumentów oczywisty. Jeżeli kwestia ta budzi wątpliwość, sąd powinien wyznaczyć rozprawę, zwłaszcza wtedy, gdy występuje sprzeczność interesów uczestników.

Pomimo zgłoszenia wniosku przez osobę nieuprawnioną, sąd nie powinien oddalać wniosku na podstawie art. 514 § 2 k.p.c., jeżeli przed wydaniem postanowienia osoba uprawniona podtrzymuje wniosek i żąda wszczęcia postępowania.

Z tych względów uprawnienie wnioskodawcy, o którym mowa w art. 514 § 2 k.p.c., należy łączyć z pojęciem legitymacji procesowej. W trybie nieprocesowym legitymację do zgłoszenia wniosku sąd bierze pod uwagę z urzędu w każdym stanie sprawy, a więc również przed rozprawą, jednak tylko wniosek pochodzący od osoby nieuprawnionej do jego zgłoszenia może zostać oddalony a limine (por. orzeczenie SN z dnia 4 kwietnia 1957 r., III CR 588/56).

Postanowienie SN z dnia 30 stycznia 2015 r., III CSK 140/14

Standard: 20691 (pełna treść orzeczenia)

Skarga o wznowienie postępowania nie jest wnioskiem określonym w art. 514 § 2 k.p.c.

Postanowienie SN z dnia 6 lipca 2012 r., V CSK 313/11

Standard: 69250 (pełna treść orzeczenia)

Z treści art. 510 § 1 k.p.c. wynika, że przewidziana w nim możliwość odmowy dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie nie dotyczy wnioskodawcy, lecz innych zainteresowanych, którzy - stosownie do dyspozycji tego przepisu - mogą "wziąć udział w każdym stanie sprawy". Gdy chodzi o wnioskodawcę, to złożony przez niego wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego z powodu braku legitymacji czynnej ulegałby oddaleniu.

Zasadą jest, że w sprawie, w której przewidziana jest rozprawa oddalenie wniosku może nastąpić po przeprowadzeniu rozprawy. Wyjątkowo - w myśl art. 514 § 2 k.p.c. - sąd może oddalić wniosek na posiedzeniu niejawnym, jeżeli z treści wniosku wynika oczywisty brak uprawnienia wnioskodawcy, jednakże taka oczywistość w sprawie niniejszej nie zachodzi.

Z powyższych względów należy uznać, że odmowa dopuszczenia wnioskodawcy do udziału w sprawie, i to na posiedzeniu niejawnym, nastąpiła z rażącym naruszeniem wyżej wymienionych przepisów.

Postanowienie SN z dnia 12 stycznia 1983 r., III CRN 218/82

Standard: 20693 (pełna treść orzeczenia)

Poglądu, iż brak interesu prawnego w rozumieniu art. 510 k.p.c. uzasadnia umorzenie postępowania, nie można uznać za trafny. Interes prawny stanowi przesłankę merytoryczną i jego brak może skutkować oddalenie wniosku.

Postanowienie SN z dnia 16 czerwca 1976 r., I CZ 53/76

Standard: 31182 (pełna treść orzeczenia)

Wydane na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 514 § 2 k.p.c. postanowienie oddalające wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego doręcza się zainteresowanym w sprawie tylko w razie złożenia przez wnioskodawcę rewizji i równocześnie z doręczeniem tej rewizji.

Przepis art. 514 § 2 k.p.c. umożliwia szybkie zakończenie postępowania nieprocesowego, którego bezcelowość - ze względu na oczywisty brak uprawnienia wnioskodawcy - wynika z treści samego wniosku. Osiąga się to przez zwolnienie od obowiązku przeprowadzenia rozprawy nawet wtedy, gdy wymaga tego ustawa, oraz przez zezwolenie na wydanie postanowienia oddalającego wniosek na posiedzeniu niejawnym, i to bez wzywania zainteresowanych do udziału w sprawie.

Uchwała SN z dnia 7 czerwca 1967 r., III CZP 41/67

Standard: 29620 (pełna treść orzeczenia)

W orzeczeniu z dnia 28.II.1950 r. Wa C 316/49 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wniosek pochodzący od osoby nieuprawnionej do jego zgłoszenia, podlega oddaleniu, a nie odrzuceniu. Wbrew stanowisku rewizji pogląd ten należy uznać za trafny i aktualny pod rządem nowego kodeksu. Uprawnienie do wszczęcia postępowania stanowi materialno-prawną przesłankę poszukiwania ochrony prawnej na drodze sądowej. Prawo materialne bowiem, a nie procedura decyduje o tym, kto może poszukiwać ochrony prawnej.

O istnieniu lub braku przesłanek materialnych sąd zawsze rozstrzyga orzeczeniem merytorycznym. Sąd - wobec stwierdzenia braku legitymacji - trafnie oddalił wniosek.

Postanowienie SN z dnia 7 stycznia 1966 r., I CR 371/65

Standard: 29215 (pełna treść orzeczenia)

Zagadnienie legitymacji może być brane pod uwagę w każdym stanie sprawy, a więc również przed rozprawą, analogicznie jak wszystkie przesłanki procesowe. W takim wypadku może nastąpić oddalenie wniosku a limine bez przeprowadzenia rozprawy, a tym samym bez udziału ławników.

Orzeczenie SN z dnia 4 kwietnia 1957 r., III CR 588/56

Standard: 20692

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.