Rozwiązanie umowy o pracę z mianowanym nauczycielem akademickim
Stosunek pracy na podstawie mianowania (art. 76 k.p.) Zatrudnienie nauczycieli akademickich
W doktrynie wskazuje się (zob. M. Lekston [w:] Akademickie prawo pracy. Komentarz do wybranych przepisów ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, K.W. Baran (red.), Warszawa 2020, LEX) że specyfika zatrudnienia nauczyciela akademickiego, a szczególnie jego zadania o charakterze dydaktycznym powodują, że nawet tak nieostre okoliczności, jak utrata zaufania (zob. U. Jackowiak: Utrata zaufania jako podstawa rozwiązania stosunku pracy, PiZS 2003 nr 11, s. 15), czy zarzut braku nieposzlakowanej opinii (choć niewymaganej w ramach rygorów selekcyjnych, A. Leja: Utrata nieposzlakowanej opinii versus niegodne zachowanie w służbie oraz poza nią na przykładzie urzędnika służby cywilnej, Roczniki Administracji i Prawa 2013 nr XIII, s. 263), mogą uzasadniać w konkretnych okolicznościach rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem. Należy też podkreślić, że klauzula zasadności wypowiedzenia musi uwzględniać podstawową funkcję wypowiedzenia, jaką jest racjonalizacja zatrudnienia, bo „pracodawca w nowych warunkach społeczno-gospodarczych jako uczestnik obrotu gospodarczego poddany regułom rynkowym oraz presji rosnącej konkurencji, musi posiadać dostateczną swobodę w organizowaniu procesu pracy i realizacji gospodarczych celów” (D. Klucz: Klauzula zasadności wypowiedzenia umowy o pracę w kontekście słusznego interesu pracodawcy, MPP 2008 nr 7, s. 39). Ta ostatnia uwaga w pełni odnosi się również do uczelni wyższych.
Autonomia uczelni wyższej jako wartość konstytucyjna, sprzeciwia się nakładaniu w drodze innych ustaw a priori zakazów rozwiązywania stosunków pracy z nauczycielami akademickimi, którzy swoją postawą sprzeniewierzają się podstawowym obowiązkowym naukowym i dydaktycznym. Aprobowanie zaś takich postaw godzi w dobre imię uczelni i działa demoralizująco na studentów, narażając jednocześnie władze uczelni na odpowiedzialność za niewykonanie jednego z podstawowych zadań, jakim jest kształcenie studentów, w tym realizacja ich prawa do otrzymania rzetelnego i użytecznego wykształcenia.
Wyrok SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., I PSKP 13/23
Standard: 82638 (pełna treść orzeczenia)
Kwestia rozwiązania stosunku pracy nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania została uregulowana w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jednolity – Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm., dalej KN). Ustawa ta nie określa jednak roszczeń przysługujących takiemu nauczycielowi w razie niezgodnego z prawem lub niezasadnego wypowiedzenia stosunku pracy, więc w tej mierze posiłkowo stosuje się przepisy kodeksu pracy (na podstawie art. 91c ust. 1 KN).
Karta Nauczyciela wprowadza szczególną ochronę trwałości stosunku pracy nauczyciela mianowanego, wskazując zamknięty katalog przyczyn wypowiedzenia stosunku pracy, w odróżnieniu od powszechnej regulacji kodeksu pracy.
Na mocy art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny, przy czym nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2. Zgodnie z tym przepisem, nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, gdy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1, nie ma możliwości zatrudnienia go w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole. W razie braku zgody nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, stosuje się przepis art. 20.
W świetle przepisów Karty Nauczyciela brak jest możliwości dokonania ograniczenia wymiaru zajęć nauczyciela mianowanego w drodze wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy. Pogląd ten ugruntowany jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego. M.in. w wyroku z dnia 23 lutego 1999r. w sprawie I PKN 595/98 (OSNP 2000r., Nr 8, poz. 300) Sąd Najwyższy stwierdził, że do nauczyciela mianowanego nie stosuje się art. 42 k.p. Karta Nauczyciela, określając sytuacje, w których następuje rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym (art. 23), nie wymienia wśród nich rozwiązania się stosunku pracy wskutek odmowy przyjęcia przez nauczyciela mianowanego nowo zaproponowanych mu warunków pracy lub płacy. Pogląd o dopuszczalności stosowania do stosunku pracy tych nauczycieli wypowiedzenia zmieniającego prowadziłby do skutku nieprzewidzianego w omawianej ustawie (rozwiązanie stosunku pracy), a zarazem sprzecznego z zasadą stabilizacji ich zatrudnienia.
Sam fakt złożenia przez pracodawcę powódki G. M. (1) oświadczenia w formie przypominającej wypowiedzenie zmieniające z Kodeksu pracy, które można zastosować jedynie do nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, nie czyni jeszcze z oświadczenia jej pracodawcy z dnia 31 maja 2016r. wypowiedzenia zmieniającego. Pomimo, że wadliwe sformułowanie pisma z dnia 31 maja 2016r. mogłoby sugerować, że pracodawca powódki zamierzał złożyć niedopuszczalne w świetle przepisów Karty Nauczyciela wypowiedzenie zmieniające, to pisma tego nie można traktować w drodze analogii jako pisma wypowiadającego warunki pracy i płacy w rozumieniu art. 42 k.p. Tym samym roszczeń powódki nie można oceniać w świetle brzmienia art. 45 § 1 k.p. w w. z art. 42 § 1 k.p. Pracodawca powinien najpierw zaproponować zmianę warunków pracy o płacy i dopiero w razie braku zgody powódki, w odrębnym piśmie mógłby złożyć oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy za wypowiedzeniem w trybie art. 20 Karty Nauczyciela.
W uchwale z dnia 11 września 1996r. w sprawie I PZP 22/96 (OSNP 1997/7/111) Sąd Najwyższy stwierdził, iż ograniczenie pełnego wymiaru zajęć nauczyciela mianowanego, poza sytuacjami określonymi w art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. – Karta Nauczyciela, jest niedopuszczalne.
Jedyną możliwością ograniczenia wysokości etatu nauczyciela mianowanego jest przepis art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. Aby jednak zastosować ten przepis wymagana jest zgoda nauczyciela, której w rozpoznawanej sprawie w istocie nie było.
Wyrok SR Szczecin-Centrum z dnia 20 kwietnia 2017r., IX P 377/16
Standard: 9097 (pełna treść orzeczenia)
Standard: 18591