Zażalenie na zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia kosztów procesu, zwrot opłaty lub obciążenie kosztami sądowymi

Zażalenie na zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia kosztów procesu, zwrot opłaty lub obciążenie kosztami sądowymi (art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c.)

W stanie prawnym obowiązującym przed 7 listopada 2019 r. w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że od zarządzenia przewodniczącego nakładającego na stronę obowiązek uiszczenia opłaty sądowej, jako dotyczącego „wymiaru opłaty” (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.) przysługuje zażalenie (zob. uchwała SN z dnia 28 maja 2015 r., III CZP 25/15 oraz uz. uchwały SN z dnia 6 lipca 2007 r., III CZP 71/07).

Po wejściu w życie ustawy nowelizującej art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. został uchylony, a zażalenie w tym zakresie nie zostało przewidziane ani w art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c., ani w art. 3941a k.p.c. regulujących obecnie zażalenia na postanowienia i zarządzenia w przedmiocie opłat i kosztów. Strona ma natomiast - zgodnie z zamierzeniem ustawodawcy - możliwość kwestionowania wysokości nałożonej na nią opłaty w ramach zaskarżenia rozstrzygnięcia o zwrocie (odrzuceniu) pisma (zob. druk sejmowy nr 3137, Sejm VIII Kadencji, str. 86 oraz uchwała SN z 11 września 2020 r., III CZP 86/19).

Postanowienie SN z dnia 21 grudnia 2023 r., III CZ 172/23

Standard: 73782 (pełna treść orzeczenia)

Aktualnie nie przewidziano zaskarżenia zarządzenia o wymiarze opłaty, choć wskazuje się jednocześnie na ewentualną możliwość zastosowania art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c. (zob. T Szanciło [w:] Kodeks postępowania…, s. 612), co nie zmiana faktu, że zażalenie takie nie zostało jednoznacznie wymienione w procedurze cywilnej.

Uchwała SN z dnia 12 maja 2023 r., III CZP 139/22

Standard: 71391 (pełna treść orzeczenia)

W art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c. wyraźnie zaznaczono, że zażalenie na orzeczenie sądu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów przysługuje stronie, jeśli nie składa ona środka zaskarżenia co do istoty sprawy; jeśli zatem strona wnosi apelację, to nie może jednocześnie złożyć odrębnego zażalenia na koszty. To ograniczenie nie dotyczy przeciwnika strony, nie składającego apelacji, który może wnieść zażalenie, jeśli jest pokrzywdzony rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu kosztów.

Uchwała SN z dnia 30 września 2021 r., III CZP 50/20

Standard: 57824 (pełna treść orzeczenia)

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że od zarządzenia takiego, jako dotyczącego "wymiaru opłaty" (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.) przysługuje zażalenie (por. uchwała SN z dnia 28 maja 2015 r., III CZP 25/15 oraz uz. uchwały SN z dnia 6 lipca 2007 r., III CZP 71/07).

Po wejściu w życie ustawy nowelizującej art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. został jednak uchylony, a zażalenie w tym zakresie nie zostało przewidziane ani w art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c., ani w art. 394[1a] k.p.c. regulujących obecnie zażalenia na postanowienia i zarządzenia w przedmiocie opłat i kosztów. Strona ma natomiast - zgodnie z zamierzeniem ustawodawcy - możliwość kwestionowania wysokości nałożonej na nią opłaty w ramach zaskarżenia rozstrzygnięcia o zwrocie (odrzuceniu) pisma (por. druk sejmowy nr 3137, Sejm VIII Kadencji, str. 86)

Uchwała SN z dnia 11 września 2020 r., III CZP 86/19

Standard: 45604 (pełna treść orzeczenia)

Na zarządzenie przewodniczącego nakładające na stronę obowiązek uiszczenia opłaty sądowej przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.).

Po wejściu w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm. - dalej: "u.k.s.c.") kompleksowa regulacja dotycząca zaskarżalności postanowień sądu pierwszej instancji i zarządzeń dotyczących kosztów procesu, w tym kosztów sądowych, została zawarta w art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., zgodnie z którą zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest: zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiar opłaty, zwrot opłaty lub zaliczki, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz wynagrodzenie biegłego i należności świadka.

Konstrukcja tego przepisu uzasadnia stanowisko, że zażalenie jest dopuszczalne na postanowienie orzekające o każdej z wymienionych w tym przepisie kwestii z osobna (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2009 r., I PZP 6/08, OSNP 2009, nr 13-14, poz. 167).

W nauce prawa procesowego cywilnego prezentowane są dwa poglądy dotyczące dopuszczalności wniesienia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego wzywające stronę do uiszczenia określonej opłaty sądowej. Według jednego, zażalenie jest niedopuszczalne, co motywowane jest niepowtórzeniem w art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. regulacji przewidzianej w art. 22 ust. 1 in principio u.k.s.c. z 1967 r., przewidującej zażalenie na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ma to świadczyć o ograniczeniu przez ustawę z dnia 28 lipca 2005 r. katalogu zaskarżalnych zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu w przedmiocie kosztów sądowych i prowadzić do wniosku, że zażalenie przysługuje wyłącznie na zarządzenie przewodniczącego, którego przedmiotem jest zwrot pozwu (pisma wszczynającego postępowanie) z powodu nieuiszczenia należnej opłaty. Zwolennicy tego poglądu wskazują ponadto, że zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty lub uzupełnienia opłaty nie stanowi rozstrzygnięcia w przedmiocie "wymiaru opłaty". Przez ustalenie wymiaru opłaty należy rozumieć określenie jej wysokości na podstawie art. 108 § 1 lub art. 108[1] k.p.c. albo ustalenie opłaty ostatecznej na podstawie art. 15 ust. 3 u.k.s.c.

Trafny jest jednak pogląd przeciwny, podzielany przez większość przedstawicieli nauki i orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2007 r., III CZP 71/07, OSNC 2008, nr 3, poz. 36), traktujący zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania strony do uiszczenia opłaty od pisma podlegającego opłacie jako akt dotyczący "wymiaru opłaty" i w związku z tym zaskarżalny zażaleniem na podstawie art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.

Przepisy obowiązującej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie posługują się pojęciem "wymiar opłaty". Przez pojęcie "wymiar" należy rozumieć "wielkość czegoś wymierzonego, wyznaczonego komuś" (por. "Uniwersalny słownik języka polskiego", pod red. S. Dubisza, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003). Na gruncie art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. "wymiar" odnosi się do opłaty sądowej, przy czym przepis ten nie ogranicza wymiaru opłaty wyłącznie do decyzji sądu; gdyby ustawodawca chciał ograniczyć jego zakres, musiałby to wyraźnie stwierdzić (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2007 r., III CZP 71/07).

Jeżeli sąd lub przewodniczący ustala zarządzeniem rodzaj i wysokość opłaty sądowej należnej od pisma podlegającego opłacie (art. 3 ust. 2 u.k.s.c.), a następnie wzywa zobowiązanego do jej uiszczenia (art. 130 § 1 i 1[1] k.p.c.), to niewątpliwie dokonuje "wymiaru opłaty", co przemawia za zaskarżalnością tego zarządzenia zażaleniem na podstawie art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. Rozstrzygnięciem, którego przedmiotem jest wysokość (wymiar) opłaty sądowej, jest zarządzenie przewodniczącego wzywające stronę do opłacenia pisma i wskazujące kwotę należnej od niego opłaty sądowej.

Za dopuszczalnością zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie "wymiaru opłaty" przemawia także art. 95 ust. 2 u.k.s.c., który stanowi, że nie pobiera się opłaty od zażalenia na postanowienie sądu dotyczące wysokości opłaty albo wysokości wydatków. Jeżeli ustawodawca zwalnia od opłaty sądowej stronę wnoszącą zażalenie na wysokość (wymiar) opłaty sądowej, to oznacza, że przewiduje dopuszczalność tego środka odwoławczego.

Uchwała SN z dnia 28 maja 2015 r., III CZP 25/15

Standard: 18283 (pełna treść orzeczenia)

Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów procesu przysługuje jedynie stronie, która nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy. Jest tak dlatego, że wniesienie środka zaskarżenia co do istoty sprawy powoduje podważenie całego rozstrzygnięcia, w tym także postanowienia o kosztach.

Uchylenie wyroku zaocznego w całości lub w części oznacza także uchylenie zawartego w nim postanowienia o kosztach procesu. W takim wypadku zażalenie na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku zaocznym staje się bezprzedmiotowe, wobec czego postępowanie zażaleniowe podlega umorzeniu (art. 355 § 1 w związku z art. 391 i 397 § 2 zdanie drugie k.p.c.).

Jeżeli natomiast po rozpoznaniu sprzeciwu sąd utrzymuje wyrok zaoczny w mocy lub w zaskarżonej części, albo - w razie cofnięcia sprzeciwu - umarza postępowanie wywołane jego wniesieniem, orzeka tylko o tych kosztach, które zostały poniesione na skutek jego wniesienia. Oznacza to, że zawarte w wyroku zaocznym postanowienie o kosztach procesu pozostaje w mocy, zatem podlega rozpoznaniu złożone na nie zażalenie.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w sytuacji równoległego wniesienia przez stronę skargi kasacyjnej od wyroku sądu drugiej instancji i zażalenia drugiej strony na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego, przyjmując, że postępowanie wywołane zażaleniem podlega umorzeniu, jeżeli wyrok i zawarte w nim postanowienie o kosztach zostały uchylone na skutek skargi kasacyjnej strony przeciwnej (por. postanowienie SN z dnia 6 kwietnia 2011 r., I CZ 103/10).

Uchwała SN z dnia 23 maja 2012 r., III CZP 18/12

Standard: 52988 (pełna treść orzeczenia)

Środek odwoławczy może być wniesiony na każde zawarte w orzeczeniu rozstrzygnięcie dotyczące zwrotu kosztów nawet wtedy, gdy strona stoi na stanowisku, iż należy się jej z tego tytułu większa niż kwota zasądzona.

Gdy rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów procesu w sądzie drugiej instancji zapadło i w ocenie strony jest ono niezgodne z prawem, to przysługuje jej zażalenie.

Postanowienie SN z dnia 4 listopada 2010 r., IV CZ 82/10

Standard: 68250 (pełna treść orzeczenia)

Na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie zwrotu opłaty sądowej nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Postanowienie SN z dnia 12 grudnia 2007 r., V CZ 74/07

Standard: 54352 (pełna treść orzeczenia)

Przez „wymiar” należy rozumieć "wielkość czegoś wymierzonego, wyznaczonego komuś". „Wymiar” odnosi się do opłaty sądowej, przy czym przepis ten nie ogranicza wymiaru opłaty wyłącznie do decyzji sądu; gdyby ustawodawca chciał ograniczyć jego zakres, musiałby to wyraźnie stwierdzić. Rozstrzygnięciem, którego przedmiotem jest wysokość opłaty sądowej jest niewątpliwie zarządzenie przewodniczącego wzywające stronę do opłacenia pisma i wskazujące wysokość należnej opłaty sądowej (art. 130 § 1 i 1[1] k.p.c.).

Za dopuszczalnością zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie „wymiaru opłaty” przemawia także art. 95 ust. 2 u.k.s.c., który stanowi, że zażalenie dotyczące wyłącznie wysokości opłaty albo wysokości wydatków jest wolne od opłat.

Uchwała SN z dnia 6 lipca 2007 r., III CZP 71/07

Standard: 44854 (pełna treść orzeczenia)

Strona, żaląc się na orzeczenie, którego przedmiotem jest "zwrot kosztów", ma interes prawny ograniczony tylko do rozstrzygnięcia w zakresie kosztów czy to zasądzonych od niej w nadmiernej wysokości, czy też nie uwzględnionych w takim rozmiarze, w jakim domagała się ich zwrotu. Dlatego też w zażaleniu, akcentując ten interes prawny, obowiązana jest podać wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 370 zd. ostatnie w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.), co odpowiada treści art. 6 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Uchwała SN z dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72

Standard: 18280

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z serwisu akceptujesz politykę prywatności i cookies.